Gözbebeği, isminden midir bilinmez, bir türlü küçüklüğünden vazgeçememiş ama büyümeye de heves ettiği aşikar, kıvrak mı kıvrak bir çemberdir; geride ne bıraktığını görmekten aciz. Kıvraktır çünkü değişkendir alabildiğine. Ait olduğu vücuda göre şekil değiştirir; insanda yuvarlak, hayvanların çoğunda ise dikine elips biçiminde. şžekli ne olursa olsun, büyümeye de müsaittir, küçülmeye de. Sebatkâr olduğu söylenemez. Nasıl göründüğü öncelikle mekâna, sonra da zamana göre farklılık gösterir. Mekânın sıfatları aydınlık ve yakınlık ise gözbebeği küçülür. Keza, zaman, gündüzün değil de gecenin zamanı ise durduk yerde aşka gelen gözbebeği büyümeye başlar. Hava karardıkça biraz daha büyür, gölgeler kaybolunca daha da büyür, nihayet ayın yüzü solduğunda kocaman bir ağızdır artık, iştahı parmak ısırtan. Velhasıl, gözbebeği denilen kararsızlığı ile nam salmış çember, ışık varsa küçülür; ışık yoksa büyür. Işık dediğin ele avuca gelmez gerçi ama her halükarda uzaklardan bir yerlerden geliyor olmalıdır ki, gözbebeği ne zaman uzaktaki bir cisme baksa büyür, ne zaman yakına yönelse küçülür. Hasıl-ı kelam, zanneder ki yakın olan aydınlıktır, aydınlıktadır. Uzağın durumu ise daha karmaşık, daha belirsiz. Onun payına karanlık düşer, zaten karanlığı da kimse yakından görmek istemez.
Tanrının ihmal, doğanın haksızlık, köylüsünü bekleyen toprağınsa zulm ettiği ilk katil Kabil`in ellerinde biçimlenen şehir, tekin bir yer değildir.
Elma şekerine gelince, o yanlış kapıdır; kırkıncı oda€¦
Primo Türk Çocuğu isimli hikâyesinde Ömer Seyfettin, her milli kimliğin “öteki” ile arasındaki mesafeyi muhafaza etmesi gerektiğini anlatmak için farklı kuş türlerinden örnekler verir. Yazarın amacı, milli edebiyat okurlarına, doğanın kendilerine bahşetmiş olduğu bir içgüdüyle hareket eden serçelerin asla başka kuş türlerinin arasına karışmaya kalkmadıklarını göstermektir. Buradan çıkartılacak ders bellidir: Kargalar kargalarla, güvercinler güvercinlerle, serçeler de serçelerle düşüp kalkmalıdır. Aksi takdirde sadece “biz” ve “onlar” arasındaki ayırımın sürekliliği kesintiye uğramakla kalmayacak, bir de milli aidiyetler arasındaki sınırların bulanıklaşmasıyla birlikte, ulus-devlet inşası için elzem olan “yekpare biz” sarsıntıya uğrayacaktır. Bu sebepten ötürü, Türklerin genellikle serçelerle, azınlıkların da kargalar ya da güvercinlerle özdeşleştiği Ömer Seyfettin külliyatında asıl düşman, karga olduğunun bilincinde olduğu için kendini serçelerden uzak tutan kargalar değil, serçe olduğu halde kendine bir “kuş” üst kimliği arayanlardır. Daha somut bir ifadeyle, Ermeni milliyetçisi bir Ermeni ya da Rum milliyetçisi bir Rum, milli türler arasındaki ayırıma riayet ettikleri ve “kendilerince mukaddes” bir ülküleri olduğu için yazarın gözünde belli bir saygınlığa sahiptir. Oysa Türklük şuurundan yoksun olduğu için kendi uçuş sahasının dışına çıkmaya çalışan bir Türk, “yabancılaşmış” bir Türktür. “Yabancı”nın kendisine biçilen “öteki”liği sahiplenmesi, Türk kimliğini pekiştirirken, “yabancıya öykünen ya da yakınlaşan Türkler” kategorileri bulandırmaktan başka bir işe yaramaz. Kısacası, aslolan, herkesin nereye ait olduğunu bilmesidir. Aksi takdirde ortaya çıkacak olan felaketin ismi, Ömer Seyfettin`in nezdinde “kozmopolitlik”tir.
Yazara göre kozmopolitlik yandaşları bir serçe kadar basiretli olamadıklarından, türler arasındaki hudutlara riayet etme gereği duymaz; başkalarının sahalarına girmeye ya da başkalarını kendi sahasına sokmaya çalışır. Tam da bu sebepten ötürü, Osmanlı imparatorluğunu oluşturan unsurlar içinde görece en geç Türkler arasında kabul gören kozmopolitler, Türklük şuurunun önünde şuursuzca dikilmektedir. Rahatlıkla görülebileceği üzere, Ömer Seyfettin külliyatı, kozmopolitliğin batağından kurtulduktan sonra gözü ve bilinci açılarak Türklüğünü keşfedenlerin serüvenleriyle örülüdür.

Öte yandan “Kamusal İnsanın Çöküşü” adlı kitabında Richard Sennett, Balzac`tan aldığı ilhamla, taşralı ve kozmopolit kavramlarını karşılaştırır. Ona göre, “bir kozmopolit yalnızca hayalini kurabildiği yaşam tarzlarına ve henüz karşılaşmadığı insanlara inanmaya can atarken, bir taşralı sadece her gün görerek tanıdığı kişilerde gözlemlediği şeye inanır.” Çarpıcı şekilde, Ömer Seyfettin`in kendi türünün hareket alanından çıkmayan milliyetçisi ile Balzac`ın sadece tanıdıklarıyla temas kuran taşralısı örtüşmektedir. Her iki kavramsal kıyaslamada da kozmopolit, “yabancı”yı ötelemediği için “biz”ini şaşırmış biridir.

Kozmopolit ve taşralı ayrımı, şehri ve şehirlileri alakadar eden bir ayrımdır. Ne de olsa şehir, yabancılarla karşılaşmanın kuvvetle muhtemel olduğu bir yerleşim alanıdır. Eğer şehri tanımlarken ölçütümüz yabancı ile karşılaşma ihtimali olacaksa, İstanbul`a boş yere şehr-i şehir denmediği ortadadır.
Bununla birlikte şehircilik tarihi, kendi kuş türünün uçuş sahasını korumakta kararlı şehir sakinleri tarafından alınan önlemlerin tarihidir aynı zamanda. Kimi zaman bu önlemler kişisel bir tercihten kaynaklanır; Otomatik Portakal`ın şehir dışında yazan ve yaşayan entellektüelinin yaptığı gibi. Kimi zamansa tanımı önceden yapılmış bir topluluğun göçüdür sözkonusu olan. Son on yılda özellikle büyük şehirlerde hız kazanan bu süreç, şehrin alternatif köşelerinde alternatif yerleşim birimlerinin yükselmesine yol açmıştır. Bu kurtarılmış bölgelerin kendi süpermarketleri, postaneleri, hatta okulları vardır. Her şey hudutları itinayla çizilmiş bu alandan çıkmaya mümkün olduğunca gerek kalmayacak şekilde ince ince tasarlanmıştır. Balzac`ın terminolojisine dönecek olursak, hepsi birbirine benzeyen insanların hepsi birbirine benzeyen evlerde oturdukları bu bölgeler taşralılığın kaleleridir. Buralarda “yabancı”ya yer yoktur.
Öte yandan hızla yaygınlaşan ve içselleştirilen taşralılaşma süreci, söz konusu alternatif yerleşim birimleriyle sınırlandırılamayacak kadar geniş bir düzleme yayılmış, derine kök salmış gündelik yaşam pratiklerinden beslenmektedir. İşte tam da bu pratikler doğrultusunda, mümkün olduğunca kendimize benzeyen insanlardan örülü bir ilişkiler ağının içinden çıkmıyor ya da çıkamıyoruz. Bizimle aynı okuldan, kökenden ya da kültürden gelmeyen, sadece hal ve tavırlarıyla değil, başlı başına var oluşuyla bizi tasvip etmeyen; değil aynı dili konuşmak, kelime haznemizin dışına çıkmayan; gözlerinin aynasında meşruiyet bulamayacağımız hiç kimseyle yollarımızın kesişmemesine gayret ediyoruz. Osmanlıdan bu yana süregelen “bir yandan hızla batılılaşırken bir yandan da bir türlü batılılaşamamanın gerilimi” nihayet bugün Ömer Seyfettin`in tahammülsüzlüğünü bile gölgede bırakacak bir tepkiselliği, gururla yanında gezdiriyor. şžimdi artık değil birbirinin dilini anlamaya çaba göstermek, “ana dili” aynı olan insanlardan müteşekkil topluluklar var sadece. Her daim huzur ve güven vadeden, kaybı büyük, telafisi zor bir süreç tıkır tıkır işliyor. Zemberek çalışırken “aynı” olanın ne denli “farklı” olabileceğini görüp şaşırıyoruz. Kendimize benzeyen, aynı mayadan yoğrulduğumuz sevgilimiz, arkadaşımız, eşimiz pek farklı bir harekette ya da yorumda bulunduğunda bundan keyif alıyoruz. Oysa, “aynı” olanın farklılığını keşfetmek iki atımlık baruttur sadece; “farklı” ve hatta “zıt” olanın “aynı”lığını keşfetmenin yanında.

Oysa birilerinin sahiplenilmesi, ancak birilerinin dışlanmasıyla mümkün olabileceğinden, Sennett`in dediği gibi “dışarılılıkların dışlanması” elzemdir. “Onlar” dışlandıkça, uzağa itildikçe, “biz” arasındaki dayanışma artar. Bu beraberinde hoş ve ılık bir kardeşlik duygusu getirir. Böylece çift unsurlu, iki başlı bir süreç doludizgin yol alır. Bir taraftan “onlar” sürekli ve hızla dışlanırken, bir yandan da “biz” üyeleri sımsıkı birbirine kenetlenir. Oysa bu başkalarının dışlanması üzerine kurulu bir kardeşliktir. Ya da denilebilir ki, kardeşliğin kardeş katline yol açan bir uyarlamasıdır bu. Kardeş katili Kabil`in kurduğu şehrin sakinlerinin kardeş katlini doludizgin sürdürmeleri belki de garip bir tesadüften ibarettir.
Hazır tesadüflerden söz etmişken, hiç de tesadüfÜ® görünmeyecek kadar muazzam bir işleyişin parçaları saçılmış dört bir yana. Meşrutiyetten hemen sonra sokak köpekleri tarihlerinin en büyük tehcirine uğramışlar mesela. İstanbul sokaklarında dolaşan kafesli arabalar bu köpekleri toplayıp Hayırsız Ada`ya sürmüşler. Aslında kolektif kişilikle oluşturulmuş bir cemaatin alanı daraldıkça, kardeşlik duygusu giderek yıkıcı hale geldiğinden, her gün her dakika birileri bir hayırsızlığa sürülüyor. Böylelikle dışarlıklılar, tanınmayanlar ve benzemeyenler kaçınılacak yaratıklar oluyor. Dışarlıklılar, tanınmayanlar ve benzemeyenler o kadar çoklar ki dışlama mekanizması hiç durmamacasına, kendi kendini kışkırtan bir hızla işliyor. Bu noktadan itibaren sistem, geçmişte kaçırdığı fırsatlara yanarken, en yakınındakilerin geleceklerinin üzerine gölgesini düşüren, hayatından bıkmış bir ev hanımına benziyor. Kucağında tuttuğu pirinç dolu tepside ayıklanacak ne çok çöp, ne çok taş var.
Sidharta, “ermişliğin yolunu katetmeden” evvel, kendi uçuş sahasında kanat çırpardı. Hayatın kötülüklerini görmesin, üzerine kötülük bulaşmasın, sudan pakize, cennetten ala bir ortamda sadece ve sadece yakından bildiği insanlarla birlikte yaşasın diye bir saraya kapatılmıştı. Bir müddet bu böyle gitti. Sidharta, güzel prensesi ve çocuklarıyla birlikte sarayda yaşamını sürdürdü. Ne var ki mutsuzdu. Kendine yasak olan o diyara varmak, kırkıncı kapının ardına bakmak istiyordu. Nihayet bir gün dayanamadı; sahip olduğu her şeyi terk ederek, dışarı denilen yeri görmek üzere yola çıktı. “Dışarı”nın “yabancı”ların mekânı olduğunu biliyordu bilmesine de yabancının neye benzediğini kestiremiyordu. Sonunda onu gördü. Yabancı yaşlı bir adamdı. Bir müddet sonra, Sidharta sarayına geri döndü. Yine kuşatılmış, yine mutsuzdu. ܜstelik artık yabancının neye benzediğini de bildiğini düşünüyordu. Eski bir tanıdığı bulmaya ahdetmiş gibi tekrar kaçtı sarayından. Dışarıda aynı yaşlı adamı bulacağını zannederken, bir keşiş çıktı karşısına. ܜçüncü ve dördüncü kez sarayından kaçtığında da, önce bir hastayla, sonra da bir ölü ile karşılaştı. Sidharta o zaman anladı ki “yabancı” yaşlı bir adam da olabilir, bir keşiş, bir hasta, bir ölü de. Yabancının çoğulluğu, dışarının bilinmezliği Sidharta`yı büyülemiş olmalı ki bir daha sarayına geri dönmedi. Bir mağarada, bir önceki yaşamının reddiyesi üzerine kurduğu ve ileride pek çok taraftar bulacak olan dört ana ilke geliştirdi. İnsan düşünmeden edemiyor; eğer Sidharta sarayından koptuktan sonra, mağaraya kapanmadan evvel beşinci yabancıyla karşılaşsaydı, beşinci bir ilke olacak mıydı öğretisinde? Ve eğer öyleyse, onuncu, yüzüncü, beşyüzüncü “yabancı” ile karşılaşmış birinin beyni nasıl işler acaba, yüreği ne yöne akar?
Yabancı bilinmezliktir. Ne yapacağını, neye benzediğini, nereden gelip nereye gitmekte olduğunu kestiremediğin insandır yabancı. Tanımadığın ve tanımaman gerekendir yabancı; eskaza elma şekeri uzatmışsa , derhal kaçınılması gereken.

Yabancı “biz”e yasaktır; yasak bize yabancı değil.
Kendimize benzeyen herkes “biz”e yakındır, yakınımızdadır. “Biz”e yakın olan herkes aydınlıktır, aydınlıktadır. “Yabancı” ise uzakta ve karanlıkta, meçhul bir gölge.
Yabancıdan tamamen arındırılmış bir tepside, bembeyaz pirinç tanelerinden müteşekkil “biz”imizle o hep övgüsünü düzdüğümüz özgürlüğe kanat çırptığımızda, gözbebeklerimiz küçülecektir alabildiğine. Gözbebeklerimizle birlikte kâinattır küçülen, ufkumuzdur daralan ve bir de yüreğimizdir ufak, ufacık bir bezelye tanesi gibi suyunu yitirmiş bir yeşillikte pörsüyen.

“If the world was a single nation, its capital would have been İstanbul.” These are the words of Napoleon Bonaparte. Interestingly, most of the land once ruled by Napoleon is now under a single flag, European Union. But İstanbul is waiting at the doorstep of it. On the other hand, one of the fundamental missions of the EU, namely integration of the peoples, exists and has been applied in İstanbul for centuries. Think, for example, while the people of Europe were fighting, one could hear Armenian, Greek, Latino among Turkish at the Balat and Cifit Bazaar. An ambience where the Greek tavern keeper, Albanian deli, Bosnian hardware dealer, Armenian jeweler, Arab kebab seller, Laz fish manger and Jewish textiles merchant all supporting each other in their life struggle. I believe that the high level of warmth in everyday relationship flow out from this well rooted tradition of tolerance.

There is a proverb “It is no to tell but to live.” It is the best phrase to describe İstanbul. The life is present at every street of it. Tens of cultures, languages and thousands of lives including the rich, the poor, students, officers, liberals, conservatives are intermingled in the city. The colors of the city teach life to the human. You will find good, bad, beautiful and ugly, in other words, the life itself. It is such a city that the visible things on roads are interwoven with invisible. The remains of the centuries have been culminated, creating mysteries and indefinable love in İstanbul. So many mysteries rest in the heart of İstanbul. This city has witnessed so many incidents over the centuries.
The cultures have cohabitated in İstanbul for centuries. It is a real richness despite the random “regrets.” An astringency stems from these regrets. If only “the sun had never risen on September 6”, “the exchange of population had never occurred” “the minorities had never migrated” “popular culture had not ground İstanbul” “Rapid and unplanned immigration from Anatolia had not overburdened İstanbul” If these situations had not taken place, would İstanbul, which is undeniably a cultural capital, not be a richer?
No matter how good you are at writing or how much you trust in your words, it is very hard to describe İstanbul. With an enthusiasm, you get so excited that you would like to write as if you are chatting when you are writing on İstanbul. There remains neither form nor emphasis nor punctuation during writing. The same situation is valid for these lines you have just started to read. This is an İstanbul writing which jumps from one subject to another like the city itself.
“I am listening to İstanbul, my eyes are closed.” said the poet. So does man listens to İstanbul. Even when blindfolded, taken to the far reaches of the world, then brought back and put in the middle of the city, he will say “Ah, here I am, back in İstanbul again” without seeing, only by hearing. The sounds of İstanbul are different than the other cities. And then, after opening your eyes, you recognize her from her colors that are complex, blurred, overlapping, nested and full of life. Like a colorful ebru or the unbelievable harmony of adverse colors. You can also recognize İstanbul from her smell. It smells yearning; it smells hope; it smells disappointment and it reproaches your loneliness to your face with its every aspect. This city looks innocent. Every morning she wakes up as a sinless girl. But at night like a mature woman she sleeps to sins. If you are from İstanbul, you know that no other city can be commuted with it. Even one part of the city doesn’t resemble another; or a day doesn’t resemble another in this city of paradoxes. Whoever lives in one part, the other parts are alien. “I am a taxi from the other side.” Ah yes, the sea separates the city. And that sea€¦One side is busy, crowded, dirty and turbid port; the other side is separated from the sky by the pines. All sides of it are limitless. That sea is the perfect harmony of blue and green and the most beautiful sunsets can be seen in its horizon. On some parts, minarets of the mosques penetrate the sky, on some parts the needles of pines. Maybe the sun dives flatly into the water; the sea and the sky unite. In İstanbul you shouldn`t miss the joy of moonlight. The genuine treasure of İstanbul is the cohabitation of ezan and bell songs. In İstanbul a Christian crosses with ezan. In İstanbul the seagulls like simit (ring-shaped savory roll covered with sesame seeds).
As roaming around the streets, you follow the traces of the history. I could not ignore the history of individuals such as drunkard Cengiz. He was a mechanical engineer hidden behind the dirty clothes and the drunkenness; this man who won a prize abroad for his poems, can tell several things relating to life. I could not recall Anahit while passing through Çiçek Passage. The long rhythms of Anahit whose accordion were the noise of Beyoglu for years are still echoing in the area. Although Imrozlu Yorgo Baba of Nevizade is no longer exist there are many other enjoyable figures. My favorite one, for example, is the long bearded gentleman who wears a felt hat with flower, large cravat, a jacket with several badges. He wears sharp-nosed shoes and held rosary which has rosary pieces as big as an apple. He generally stands in front of a wall in Beyoglu for a long time. Who knows what he does and why he stands there. In short, you can find any kind of people you want in that city.
İstanbul gives hope. Her stones and soil have been known as gold since the old times. All the mighty Anatolia was fed with this hope. For it is the truth, İstanbul is rich in her own heart; she gave a place to every one who came. She created all kinds of hopes with her wisdom. Some are connected to her with love; some cursed but couldn`t leave İstanbul. Every one of them loved her unconditionally; İstanbul bewitched everybody.
İstanbul is still there standing erected, although the immigrations and shallow popular culture, which are inevitable outcomes of changes in the world and in Turkey, made İstanbul elder and polluted and saddened it. When I think of it I could not get angry at İstanbul despite its traffic, its problems and the other unwanted things. I could get offended from İstanbul. My anger passes away when I look at from Pierre Loti to Golden Horn or to Maiden`s Tower to Fortress or Bosporus or Princes Islands. The only unpardonable people are those who mistreat İstanbul. I never pardon the people who do not realize that living in İstanbul does not mean being an inhabitant of İstanbul. Is it the important thing, no matter the identity who you are, to work with clean heart became more wealth for the place where we living or love our foundation where we work and produce something, add something good for our loved ones aren`t that. I think it is. Every corner and part of Istanbul is valuable and gorgeous. It is so beautiful and it expects to receive praise, appreciation and tolerance as every beautiful thing does.

Annesi küçük kuzenime yemek yemezse büyüyemeyeceğini söylediğinde, büyümezse yaşlanmayacağını, yaşlanmazsa ölmeyeceğini söyledi bilmiş bilmiş bakarak.
Çıtı pıtı bedenlerini korumaya çalışan genç kadınların içlerindeki boşluğu doldurmak istercesine çılgınca yedikten sonra müthiş bir tiksinti ve perişanlıkla klozet kapağını açıp bir parmak darbesiyle herşeyi geri çıkardıkları hastalıkların vizitesi pahalı psikiyatristlerin müdavimlerine has sorunlar olduğunu sananlar, gecekonduda yaşayan genç bir kadının zayıflama ilacı almak için ablasının parasını çalarken olaya tanık olan yeğenlerini öldürdüğünü, hiç su içmeden günde üç saat jimnastik yapıp sadece bir elma yiyerek aylarca dayanan bir işçi eşinin hastanelik olduğunu gazetelerden okumayanlardır olsa olsa. Güzellik sistemleri her yaştan her sınıftan kadını kuşatıp, sadece ceplerindeki parayı değil, tüm zihinsel sağlıklarını ellerinden almaya devam ediyor.
Güzellik sisteminin vardığı yer her zamanki gibi kapitalizmin kendisine karşı çıkan hareketleri kendisine eklemleme başarısıyla paralel gidiyor. 68 baharı tüm gücün gençlikte olduğunu, yaşlılığın çürümüş bir düzenin kokmuş bekçilerinden başka bir şey olmadığını yazdı duvarlara. Genç olanın dönüştürücü devrimci gücü temsil ettiğine inanılıyordu. Yaşlanma deneyim ve olgunlukla değil, değişime direnme ile tanımlanıyordu. Bu elbette modernleşme dediğimiz şeyin de bir parçası. Yani kuşaktan kuşağa aktarılan geleneksel bilgi anlayışının yerini alan, sürekli değişip yenilenen bilgi dünyası. Artık çırağın ustası kadar iyi üretmeyi, kendinden önce saptanmış kurallara ve güzellik anlayışına uyarak üretmekten başka bir şeyi hedeflemeyeceği lonca sisteminin yerini sanayi üretimine bırakmasıyla başlayan bu çağ yeniliğin anahtar kelime olduğu bir zamandı elbette. 68 baharı gençliği baştacı ettiğinde düzenin o anki temsilcilerine kafa tutuyordu ama sonrasında başlayan süreç gençliği neredeyse bir kült haline getirdi.
Yetmişli yılların hippie gençliği yerini YUPPİE denilen kitleye bırakırken (young, urban, professional sanırım bunun açılımı) düzenin en değişmez kuralı olan değişimin artık gençler eliyle aktarılacağı güvencesi geldi. Lüks tutkusu, üst sınıf hayatlar genç ve güzel olanların elindeki silahlardı. Yükselen gençlik mücadelesi, artık yeniden yapılanan şirketlerde değişime uyum sağlayamayan yaşlı yöneticilere acımasızca bir tekme vurabilecek ihtiraslı gençleri en üst konumlara taşıdı. Bu arada tüketim yaşı da giderek düşüyordu. Artık kendi bütçeleriyle, kendi kararlarıyla satın alabilecek tüketici kitlesi daha genç yaşlara indi. Gençlik kültürü bir yandan ayrışırken bir yandan genelleşti, tektipleşti. Japonya`da, Türkiye`de, İngiltere`de, düşük belli, dizlerinin altında biten bol paçalı, ceplerinden kemerlerine metal anahtarlık zincirleri uzanan pantolanlarıyla kaykaylı gençler de görebilirsiniz, yırtık kotlu, metalci t-shirtlü, uzun saçları olanları da. Milliyetler ötesi tarzlar içiçe geçtiği gibi, milliyetlerden kaynaklananlar da suya atılan taşın oluşturduğu halkalar gibi dağılabilirler.

şžimdi elli yaşın üzerinde olan insanların onbeş-yirmi yaşlarındaki fotoğraflarına baktığınızda yetişkin insanlar görürsünüz. Lise öğrencisiyken bile yetişkin gibi gözükürler. O yıllarda henüz gençlik, yaşlılığı işgal etmemiştir. şimdi ise genç görünmeye çalışan bir yaşlı, kendisini bırakmadığı için takdir edilecek kişidir. Giderek daha fazla insan üniversite eğitimi aldığı için okul süresi uzarken işsizlik hem eğitim süresinin uzamasını (uzmanlaşmalar, sertifika programları) hem de başka yaşam deneyimlerini (başka ülkelere geziler, stajlar) cesaretlendirir. Giderek daha geç evlenilir ya da evlenilmez; giderek daha geç çocuk sahibi olunur ya da olunmaz. Gençlik uzar.
Doksanların sonu artık yirmili-otuzlu yaşların enerjisini de kaldırmaz oldu. Güzellik sisteminin normları, giderek daha az işgücüne ihtiyaç duyan kapitalist sistemin paralelinde giderek çocuklara yöneliyor. Artık kimse büyümek istemeyecek. Gençlik pınarı güzellik sistemi tarafından keşfedildi. Dergi kapaklarından üzerinize sarkan kızlar artık ondört-onbeş yaşlarında. Ve giderek küçülecekler. Geçen yıllarda batı ülkelerinde ardarda patlayan pedofili skandallarını hatırlayın. Cinselliği ancak başkasını ezerek, bir iktidar aracı olarak yaşayanlar, kadınların sosyal haklar bakımından erkeklerle giderek eşitlenmesi sonucu savunmasız çocuklara yönelmeye başladılar. Savunmasız, üreme ve üretme gücü olmayan bedenleri arzular hale gelmeyi artık insan emeğine daha az ihtiyaç duyan, bir üreticiden çok bir tüketici olan kitleleri kucaklayan kapitalizmin bir yansıması olarak görmek belki paronaya. Ama unutmayın, modern çağda çocuk -ilke olarak- üretmez, tüketir, hak talep etmekten çok kendisine verilen hakların sınırlarını zorlar gizlice, kendini savunmaktan acizdir. Pırıl pırıl gergin teni üzerinde yaşlanmışlık yoktur, tarih yoktur. Geçen zamanın bize birşeyler eklediği değil bizden çalıp götürdüğü düşüncesi kazınır zihnimize. Aynada gördüğümüz şeylerin bize acı vermesi sağlanır önce, sonra da bu acıyı unutturacak nesnelerle donanmaya ikna ediliriz. Ve bu savaşta görünüm en güçlü silah olarak kullanılır. Arzulanmamak en büyük kabus, arzu nesnesi haline gelmek en büyük özlemdir. Kendi içine doğru derinleşemeyen insanın dış görüntüsü ile sınırlandırdığı dünyası giderek üzerine kapanan klostrofobik bir cehenneme dönüşür. Başkalarına ancak kendi görüntüsünü yansıtan aynalar olarak ihtiyaç duyar. Gençliğin tarihsizliği/talihsizliği kendini kurgusal bir dünyada nesneler aracılığıyla yeniden tanımlamaya çabalar durur.
Azgelişmiş toplumlar emekleme çağında, gelişmekte olanlar okulda, gelişmiş olanlar ise okulu bitirmiş hayata atılmış durumda sayılırlar. Arada bir sürü nüans olsa da genel metafor bu. Güzellik sistemi nasıl gözlerini olgunluktan gençliğe, oradan da çocukluğa çevirdiyse, kapitalist sistemin gözleri de bir süredir az gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerdeydi. Asya kaplanları, Malezya, Tayvan gibi ülkeler ve tabi bizimki de sisteme taze kan getirecek olanlardı. Bu ülkeler şimdi binbir türlü toplumsal çalkantıyla yerinden oynuyor (Hatta daha da kötüsü, bazen çok ciddi çalkantılara sebep olması gereken çürümüşlük haberleri gayet kanıksanmış bir halde satır aralarında kaybolup gidebiliyor) Kapitalizm, kendi kendisini seyredecek yeni aynalar arıyor. Kendi bedenini ve yaşanmışlığını taşıyamayan, tüketmekten başka varolma yolu bilmeyen yaşayan ölülere dönmeden önce biz, yani zombileşmeden, içine gömüldüğümüz boşluktan çıkmalıyız. Bernard Shaw`ın dediği gibi; mutsuz olmanın nedeni, mutlu muyum, değil miyim diye merak edecek zamanı bulmandır. Oysa ki; “ Bu emel gurbetinin yoktur ucu/ Daima yollar uzar, kalp üzülür./ Ömrü oldukça yürür her yolcu/ Varmadan menzile ,bir yerde ölür”

Oraya vardığım gün “Boxing Day” denilen gündü. Yani Noel hediyelerinin paketlendiği gün. Tam bilemiyorum ama Cosby ailesinde olurdu ya şükran Günü, hani hindi gelir sofraya, Rudi, Vanessa’ya pizza suratlı der, kavga çıkar. Büyük ihtimalle o gündü. Bütün ülke bomboştu. Belki inanmayacaksınız ama havaalanının kapısı bile kapalıydı. Yani uçaktan inip, bir borunun içinden yürüyor, bir kapının önüne geliyorsunuz ya, işte o kapı diyorum, kapalıydı. İçeride de kimse yoktu. Belli ki herkes hindi yemeye gitmişti. Yolcular arasında “İngiltere bugün kapalıymış galiba” diye espriler oldu. Herkes bırbırbır konuşmaya başladı. Kapının zili mili var mı diye etrafa bakıyorduk. Sonra hostes geldi, bir yere telefon etti. Tam herkes birbiriyle samimi olmaya başlamıştı ki, başında kocaman bir Noel Baba şapkası olan güler yüzlü bir görevli kapıyı açtı. Adamın ceketinin arkasından bir kuyruk çıkıyordu. Kaplan kuyruğu gibi. Önümüzden yürürken kuyruğu sağa sola hareket ediyordu. Herkesin yüzünde “Nasıl yani?” ifadesi vardı. Olaylar iyice “X - Files”a bağlamaya başlamıştı. Yani İngiltere’yi hiç böyle düşünmemiştim. Ne bileyim, daha endüstriyel - gotik tarzda bir şeyler bekliyordum. Neyse, adamı takip edip Japon turistlerle dolu bir yere geldik. Turistlerin hepsinin elinde şemsiye ve fotoğraf makinası vardı. Gümrük memuru kırmızı bir palyaço burnu takmıştı. Pasaportunu kontrol ettiği her Japon tarafından fotoğrafı çekiliyordu. Sıra bana geldiğinde palyaço burunlu gümrük memuru “şemsiyen yok mu?” dedi. Ben de elimdeki belgeleri uzatıp, “Söyledikleri her şeyi getirdim. şemsiyeden haberim yoktu,” dedim. Aslında iyi bir espri değildi, ama adam gülmekten iki büklüm oldu. Ben de güldüm. Üstümüzde flaşlar patladı.
Londra gündüzleri çok ciddi bir yerdi. Bir kere sokakta gördüğüm herkes hep çok önemli bir toplantıya gidiyormuş gibi yürüyordu. Sanırım bu, şehrin her yerinde saat olmasından kaynaklanıyordu. Yani her köşe başında bir saat vardı ve bu da insanlarda hatırı sayılır bir gerginlik yaratıyordu. Bilirsiniz, saat öyle bir şeydir. Akrebi, yelkovanı filan vardır, tiktak miktak eder, insanda “Bir şeyler yapmalıyım, bir şeyler yapmalıyım, zamanım azalıyor” hissi uyandırır. Yani bana kalırsa paranoid bir icad. Gel gör ki, bu şehrin en ünlü binası bile bir saat kulesi ki, bu da özel olarak incelenmesi gereken bir durum. Yani neden devasa bir saat kulesi yapmışlar? Neden mümkün olduğunca büyük yapmak istemişler? şehre daha bir yatılı okul havası versin diye mi? Neyse sonra düşündüm de, “Bu saat merakı buranın ikliminden kaynaklanıyor olabilir” dedim. Yani burada hava hep ama hep kapalı olduğundan güneşe bakıp zamanı tahmin etmenin imkanı yok. Yani hava günün her saati sabah altı buçuk, yediye çeyrek var gibi duruyor. Ama mesela öğle olmuş. Tabii durum böyle olunca bu saat hadisesine gereğinden fazla önem verilmiş herhalde. İşi, bulutların içine kadar yükselen kocaman bir saat kulesi yapmaya kadar götürmüşler. Gerçi görkemli ve güzel bir eser ama sonuç itibariyle saat işte. Gündüzleri bu kadar ciddi ve gergin görünen şehir halkı, gecenin ilerleyen saatlerinde beklenmedik bir şekilde rahat ve eğlenceli bir hale geliyor. Zira herkes işten çıkıp doğruca puba gidiyor ve ciddiyet bir kenara bırakılıyor. İşte o birkaç saat bütün şehir çocuklar gibi şen oluyor. Tilt oynanıyor, bira içiliyor, langırt turnuvası yapılıyor. Gel gör ki ertesi sabah yine saat çalıyor ve herkes uyanıp tekrar ciddileşiyor. Kravat mıravat takılıyor, saatler ayarlanıyor ve evden tam sekiz yirmi birde çıkıp, sekiz otuz yedide gelen trene yetişiliyor. O tren ise öyle bir tren ki, son 30 yıldır her sabah tam sekiz otuz yedide gelmiş istasyona. Demek ki hiçbir şey şansa bırakılmıyor İngiltere’de. Her şey titizlikle ayarlanıyor filan. Tamam da neden otuz yedi?
İngiltere’ye vardıktan 20 gün sonra param bitti. Sanırım buraya gelmek pek de iyi bir fikir değildi. Bakkalda gazeteleri karıştırıp iş ilanlarına bakarken böyle düşünüyordum. Hintli bakkal ” almayacaksan bakma!” dediğinde o ana kadar varlığını bilmediğim üçüncü dünya ülkesi alınganlığım devreye girdi. Bir Hintli’den bunu beklemiyordum. Yani hoşgörü ve barış dolu topraklardan gelen bu adam nasıl oluyor da Arizonalı bir benzinci gibi konuşabiliyordu? Belli ki Ganj nehrinde yıkanmayalı çok olmuştu. Velhasıl bakkal bu hassas anımda beni kırmıştı. Gerçi ben duymamış gibi yapıp gazeteye bakmaya devam ettim ama bu sefer geri dönmek için uçak bileti fiyatlarına bakıyordum. Herhalde motivasyon kaybı böyle birşeydi. Sonra ilanı gördüm. “Bisiklete binmeyi seviyorsanız bize gelin” yazıyordu. Sevdiğim kesindi. Adresi elime yazmak için Hintli bakkaldan kalem istediğimde, adam homurdanarak yazmayan bir kalem verdi. Sanırım onu fazla zorlamıştım. Kalem yazmadığı için adresi elime zar zor yazdım. Kazıdım desek daha doğru olur. Neyse, dükkandan çıkarken adam hala homur homurdu. Hintli bakkal kimliğini kesinlikle yitirmiş bir Hintli bakkaldı. Bu kadar kızacak bir şey yoktu. Altı üstü kapı çarpmıştı.
İş, bisikletle evrak taşıma işiydi. Patron Manchester’dan gelmişti ve memleketi Yeni Zelanda’ydı. Dolayısıyla konuşmasından hiçbir şey anlamadım. Her dediğine “okey, olrayt” filan dedim. İletişim bozukluğunu ona yansıtmamaya çalışıyordum. Bir ara “yarın saat 9″ gibi bir şeyler duydum. Sonra el sıkıştık filan, herhalde beni deneyeceklerdi. Sabah 9′da işe geldim. Bana “A’dan Z’ye Londra” kitabı, adres defteri ve telsiz verdiler. 15 dakika sonra bir bisikletin üstündeydim ve kafama kask takmaya uğraşıyordum. Kaskın üstünde “turbo” yazıyordu. Bu açıdan motive edici bir kasktı ama küçük geliyordu ve kafamda komik durmuştu. Yine de “Londra kazan ben kepçe” olayına gireceğim için keyfim yerindeydi. Zaten 20 gündür paramı buralarda bitirdiğimden belli başlı yerleri öğrenmiştim. Kendime güveniyordum. Karizmatik bir şekilde pedala basıp köşeyi döndüm ve olması imkansız bir şey oldu. Bir ata çarptım. Kendimi yerde buldum. Takdir edersiniz ki, çarpmayı umduğum en son şey bir attı. şaşkınlıkla gözlerimi ovuşturduğumda atın üstündeki polisi gördüm. Melek yüzlü bir kadındı, bir atlı polis. Huysuzlanan atı sakinleştirdikten sonra inip bana “Bir şeyin yok ya” falan dedi. “Yok” dedim, “Gitmem gerek acelem var”.
Beni iki gün denediler. Sonra patron “Sen bu işi yapamıyorsun” dedi. “Evet, dedim, trafik ters geliyor”. Ertesi gün erkenden Hintli bakkaldaydım. Bu sefer yanımda kalem de götürdüm. Yine de kaderimden kaçamadım. şöyle oldu; iş bulamayınca yine küçük bir odaya kapandım, sonra da o küçük odada aylarca televizyon seyrettim. Televizyonda sadece beş kanal vardı, kanalların beşinde de birşey yoksa camdan dışarıya baktım. Dışarıda da hep yağmur yağdığı için birşey görünmüyordu. Bunlar haricinde, en çok yaptığım hareket bakkala gitmekti. Birkaç kere de süpermarkete gittim. Doğal olarak bu yaşam stiliyle bir süre sonra yine böceğe dönüşmeye başladım. Haftalar geçtikçe durum vahimleşmeye başladı. Kaldığım odadan hiç çıkmadığım gibi oda çok küçük olduğu için çoğu zaman yataktan da çıkmıyordum. Gerek kalmıyordu, kolum her yere uzanıyordu. Yine böcekleşme sürecine girmiştim. Bu kadar hava değişimi yeter dedim. Ayakabılarımı giydim ve geri geldim.
Bir dahaki sefere Moskova`ya gideceğim…

Mevlana

Büyümek bir zaman değildi. Büyümek bir ya da birkaç yerdi. Ben enstantanelerle büyüdüm, projektör makinasından atlar gibi. Hayata poz vere vere, aralarında siyah karanlık aralıklar tıkırdatarak. Hatıralarım yaşamadıklarımdır böylece.
Renkli dia pozitiflerinden seyrederim geçmişimi. Benim için sadece mekanlar vardır. Onlar içinden bir zamanlar geçtiğim değil, tam tersine benim içimden geçmiş, bu yüzden benim için geçmişleşmiş parlak alanlardır. İçlerinde uzun ya da kısa kalmış olmam, orada kayda değer sakatlık, aşk, terbiye gibi bir şeyleri yaşamış olmam değildir onları geçmiş arşivimin parlaklıkları yapan. Aksine onlar rüyalarım kadar gelişigüzel, o yüzden esrarengiz ve hem de anlamsızca ısrarcıdırlar.
Mekanlarım aslında sizin zannettiğiniz gibi içinde geniş bir perspektifle optimum bir kareye sığdırılmış ve seyrimize açılmış görüntüler değildir. Benim mekanlarım ısrarcıdır ama durup beklemez. şimdi gibi gelip geçer geçmişim onlarla beraber. Birinde bir pembemsi çiçeği ezerim, ezdikçe ıslak ve yapışkan elime kınalarım. Oyun der buna büyükler. Bir başkasında bir kapıdan defalarca girecek gibi olurum, defalarca geriden hız alır sakince yürürüm. Ama ne mümkün karanlık kapıdan içeriye adım atmak. Yine de denerim. Israr eden benim kıpırtılı mekanlarımdır. Geçmişim bugün gibi akar. Ama ben bazı şimdilere sırtımı yaslarım, geçmişi hiçbir yere geçirtmem. Seyir için durmuşsam, karanlık atlayışlarım arasında bilinmezden bilinmeze sekerim. Ateşim çıkar durur bakarım. Hiçbir çocuk büyümeyi bir oyun heyecanından daha çok beklemez. Hiçbir büyümüş ise çocukluk denilen şeyi aramaz, çünkü elinin altında pırıl pırıl kıpırdamaktadır. İnsan karanlık bir odada projektörün ışığını değil, ışığın önündeki şeffaf görüntüyü görür çünkü. Pek kıpırtılı, pek ısrarcıdır geçip gidemeyen geçmişler, bugün olamayan şimdilerde.

Kavafis

Kimi sözcükler büyüsü kendinden menkul bir hüzünle birlikte yürürler. Çekildikçe uzarlar, uzadıkça kısalırlar. Tıpkı masallardaki gibi; dere tepe düz gittim, dönüp baktım ki bir arpa boyu yol gitmişim. İşte böyle bir çelişkiyi barındırırlar bünyelerinde.
İşte size sihirli bir sözcük; gitmek, ister uzatın, ister kısaltın. Nereye çekerseniz oraya gidebilir. Bir köpek kadar sadık, bir akrep kadar kalleş olabilir. Gurbetten gitmek, yurda dönmekmiş; varmak için gitmek gerekliymiş ve her gün yatağımızdan kalkıp kapıyı açınca yeni bir yerlere gidermişiz. Öyle söylerler. Söylenenler doğru mudur?

Eğer yaşamın kilidiyse hareket, o kilidin anahtarı da gitmek olsa gerek. Bir kenti terketmenin hüznünü anlatan Behramoğlu, yeni bir şehre gittiğinin farkındadır ve başka bir hüznü yanında getirir. İkisinin arasındaki fark belki çok ince belki de sadece muhtevada saklı. Gitmek ve terketmek iki zıt uç mu yoksa aynada birbirlerini çoğaltan görüntüler mi? Sanırım bu, yaşadıkça anlaşılacak bir sır. Her gün çıktığınız evden son çıkışınız olursa ya da her gün gittiğiniz yerden farklı bir yere gidiyorsanız, bu gidiş ve terkediş diğerlerinden ayrıcalıklıdır… diyebilir miyiz?
İşte size sihirli bir sözcük ve bir sürü soru. Kelimenin sırrına vâkıf olduk mu iş bitecek. Ama sorun bu noktada başlıyor kimi zaman. Kelimede kaybolmak da mümkün, kelime bizi ezebilir, eritebilir. Onda yeni anlamlar bulurum umuduyla girdiğimiz her sorumluluk ayağımızda bağ olabilir. Söz gelimi ben sürgün hayaliyle süslediğim bir yolculuğun gitmek mi, terketmek mi, sevmek mi, kaçmak mı olduğunu nasıl çözerim. Olsa olsa onu bir hayal değil de gerçeğin ta kendisi saymakla çözülebilir bu düğüm.
Evet sürgünü yaşıyormuş gibi yaşamayıp; yüreğinde hissettim mi iş biter. Daha doğrusu “Bu aşk burada biter ve ben çekip giderim”. Gitmenin ne demek olduğunu işte o zaman çözerim. Düşünün, bir düşünün, hepimizin içinde kangren olmuş bir sürgün var ve onun hediye ettiği gurbetlerle çoğaldığımızı düşünün. Akşam eve geldiniz, oturmuş tv seyrediyorsunuz; ya da bir yerden bir yere gidiyorsunuz ve tabii ki yalnızsınız (ki yolculuklarda insan hep yalnızdır). Hissettiniz mi? Garip bir burukluk… içinizdeki yarım kalmış çığlığı işitebiliyor musunuz? İşte o nereye giderseniz gidin, ne yaparsanız yapın ve nerede kalırsanız kalın, yanınızdan ayıramadığınız sürgünlüğünüzdür. Lütfen, bir an gurbeti yaşar ve evinizde sıla özlemi çekerseniz, sözlerimi hatırlayın.
Kimi sözcükler büyüsü kendinden menkul bir hüzünle birlikte yürürler.

Yazı ya da şiir, hep beklemeyi öğretir bize. Çünkü içimizde hayatı alabildiğine yaşamayı arzulayan biri vardır: Çabalar durur. Bir ifadeye taşınmak ister. Yazı, şiir, beste ya da resim olmak için dilin kulağına bir müjdeyi fısıldar zaman zaman. Ne var ki sınırlandırmalarla karşı karşıya kalır. Sınırlara alışan ise bizizdir.
Hayatın yoğun bir anında duygularımız bize kendini hissettirir. Bereketsiz bir zamanda ise içimizin ötelerine çekilir.
İçimizde kendi hayatını bir türlü yaşamayan duygular barınır. Ve hep dışa aksetmek isteyen, bir ayna arayan hayaller vardır.
Bir gülü tanımlamak isteriz. Kâinatı yorumlamak arzusuna kapılırız. Rüzgarla bir yerlere taşınmak, kısacası kendimizi çözümlemek çabasına düşeriz. Bütün bunlar için kalbin kıyısında bekleriz. Bir şeyleri gün ışığına tutarız da. Yağmur şiirini yazarız ama yağmur, şiirin kendisinden esinlendiğini bilir mi? Bulutlar ya da çiçekler yazımızdan yansıyacak aşinalığı bulur mu? O çok sevdiğimiz fotoğrafın hissettirdiklerini dile getiririz de, hislerimizi paylaşan olur mu? Ve şu soru bizim için zamanı bekler durur: Yazının evine hangi dalgalar vurdu da kimden selam getirdi?
Vakit bir günün sonuna yaklaşmakta. Günbatımı şenliğine katılan kırlangıçlar, akşamın rengine kanat değdirip, öze dalışlar yapıyor. Gözleriniz kalbinize bu anı süzer. İçinizden bir kuş havalanır. Akşamın yoğunluğuna ya da bir günün serinliğine kırlangıçlar gibi kanat çırpmayı arzular. Oysa ki sözün ucu, akşama bir türlü dokunamaz. Hayalin, dalgaları içinizin sahiline ulaştırması için dua edersiniz, o kadar.
Diyeceğim, söz bir yolculuktur. Yazı, özene bezene oluşturulan bir mektup. Söz de yazı da bir yere ulaşmayı arzular. Bir ümit ulaşır da…

Düşünüldüğünde, paranın bir değişim değeri tanımı olarak sıkı kurallara bağlanmış, neredeyse nesnel kavranışından bugünkü uçar kaçar ama o ölçüde de kaçınılmaz bir varlık haline gelmesi arasında biz fanilerin zamanı saptamak için yaptığı bölümlemeler cinsinden ne kadar az birimin geçtiği görülebilir. Daha 50 yıl öncesine kadar para dediğimiz şey meşhur tabiriyle yoğunlaştırılmış emek olarak görülüyor ve insanlık kadar eski bir tarihi olan değerli metallere dayanıyor, değerini onlardan alıyordu. Artık öyle mi ya? Birtakım insanların belli odalarda oturup şu kadar ya da bu kadar basmaya karar verdikleri kağıt parçaları yani selüloz demetleri para diye kullanılıyor ve kabul görüyor. ܜstelik sözünü ettiğim kağıt parçaları bile hayli arkaik nesneler haline döndü artık. Bilgisayarların hafızalarındaki bir takım rakamları paradır diye belleyip yine o hafızalar üzerinden alıp satmaya başladık. Yok canım, o rakamların parasal değer olarak karşılığı var, diyenlere herhangi bir ülke piyasalarındaki parasal arz ile piyasadaki para miktarını karşılaştırmalarını hararetle öneririm. Hem enflasyon denilen modern illetin nereden geldiğini sanıyorsunuz?
Olmayan değerlerin olmayan eşitliklerle bilgisayarlara yüklenmesi aslında yeni çağın üç hayalinden biri olan bilgi-işlem sayesinde mümkün olabildi. Silikon ve devre teknolojilerinin 1970`lerin ikinci yarısından sonra hızla ilerlemesi bilgisayarları hem ucuz hale getirdi hem de işlem kapasitelerini inanılmaz boyutlara eriştirdi (yani eriştirmiş, ben kucağımda bulduğumda inanılmaz haldeydi). İnsan zihninin hiçbir zaman ulaşamayacağı hesap edilen işlem kapasiteleri, insanoğlu için yeni hayaller yaratılan bir alanı kullanımımıza soktu. Bilgisayar üretiminin tamamen hayale dayalı olduğunu söyleyebilir miyiz? En azından benim gibi -biraz da sahiplendiği pozitivist eğilim sebebiyle- ortaçağ modernitesinde takılıp kalanlar için bilgisayarların yapabileceği şeyler ancak hayal sınırları içinde anlamlandırılabilir (bknz. Robot Asimo…)
Bilgisayarların beyinleri ile ekranlarını birleştiren ilişkiler kümesi medya dediğimiz ve çağın üç karakteristiğinden biri olan o konuya girizgah yapabilmek için önemli. Medya artık insanlar arası iletişimde aracılık konumunu yitirmiş durumda. Çünkü iletişim çift yönlü ve daha çok eşitler arasında bir alışverişin tanım bulduğu bir alan. Oysa çağımızda medya denildiğinde bir grup büyücü ve kahinin tek taraflı bilgi ve imaj aktarımlarını anlıyor hale geldik. Tek taraflı bu bombardıman, paranın ve bilgi-işlemin yalanını bize taşıyıp duruyor.
Bu üç hayal hayatlarımızı oluşturuyor artık.

çok şirin değil mi?

Bu resmi posta kutumda bulduğumda ilk şunu geçirdim içimden. Bazı insanların işte böyle bebekleri var; boş zamanlarını onları mıncıklayıp ısırmakla geçiriyorlar. Acaba insanların hayatlarını bir “aile yapısı” içinde sürdürmeye bu denli eğilimli hatta meraklı olmalarının sebebi bu mu? Bu eğilim elbette ki günümüze özgü değil. İçerdiği anlamlar zaman içinde farklılık gösterse de aile kurma tutkusu, sanki yemek, içmek, uyumak cinsinden bir içgüdü gibi. İçgüdüler konusunda yapacak birşey yok elbette ama bazen bu aile olmak güdüsü yemek, uyumak türünden masum bir güdü gibi değil de, daha ziyade “homo”nun “sapiens” olmadığı zamanlardan başlayan ve hala da tedavi edilemediği anlaşılan öldürme güdüsü kabilinden birşey gibi görünüyor. Temel özelliklerimizin hayvanlarınkiyle benzerlik gösterdiği zamanlar şimdi gerilerde kaldı (Ya da Irak`ta yaşanan kepazeliği görene kadar ben öyle sanıyordum!) Medeniyet dediğimiz gelişme süreci bizi hayvanlardan gitgide uzaklaştırırken, onlarda pek rastlanmayan aile kurma güdüsünü de insancıl güdüler arasına soktu. Yani bu, güdü tanımına tam olarak uyabilecek denli eski bir durum değil. O halde ne?
Aile olmak yolundaki çabaların nedenini insan benliğinin derinliklerinde aramak lazım belki de. İnsanın kendini tanımlamak için bazı sosyal yapılara ihtiyaç duyduğu gerçeğini gözardı etmiyoruz ama aile yapısının özel bir durumu var. İçe dönüklüğü ve dış dünyayla olan iletişimin gereğinde en aza indirilebilirliği nedeniyle aile bazı açılardan sosyal bir yapı değil. Özel bir yapı olarak algılandığında ise iş yine insanın kendisinde bitiyor. İnsanlar kendi benliklerinden başka özel bir yapıya neden gereksinim duyuyorlar? Belki de kendimizden uzaklaşmanın, benliğimizi başka bir biçime sokmanın bir yolu aile olmak. Gerektirdiği bazı temel kurallara uyarak, kimi zaman tamamen sosyal bir gereklilik, basit birer formalite biçiminde karşımıza çıkan bu kuralların aslında benliğimize, birey oluşumuza yönelik tehditler içerdiğini farketmeksizin yaşamak. Belki de bu tehditleri farketmek ama yine de yaşamak…Çünkü asıl sorunumuz kendimiz olmaktan kaçmak, onun için kuralcı, düzenli, huzurlu ailemize sığınmak. Sonuçta giderek değişmek, kendimizden uzaklaşmak, başka biri olmak. Bir beyaz buluta gömülür gibi ailemizin sıcaklığına gömülmek ama artık hiçbirşey görememek.
Ama iş bununla bitmiyor. Aile olmanın en önemli aşaması çocuk sahibi olmak. Aileye bir çocuğun katılması, vudu törenlerindeki vecd anına benzer. Bir tür doruk noktası, heyecan, yaşlı gözler, yeni anne-babalar, nine-dede olmaya hak kazanan eski anne-babalar. Çocuğun doğması, ailenin temellerinin sağlamlaşması, herkesin yerinin iyice belirginleşmesi anlamına gelir. Artık açık kapı kalmamıştır. Aile, ana rahminde alıştığı ortamı çocuğa sağlamak için kapandıkça kapanır. şefkat ve sevgiden gözgözü görmez olur. Ve artık sözkonusu olan yeni bir insandır, onun bakımı, yetiştirilmesidir. Dolayısıyla zaten geri plana itilmiş benliklerin artık hiç şansı kalmamıştır. Herkes kendini, bir birey olmayı çoktan unutmuş, karşısındaki bireyin büyümesine dikmiştir gözünü, ta ki o çocuk yıllar sonra aynı akıbetle karşılaşıncaya dek.
İnsan, kendi olduğu oranda bu dünyanın sadece ve sadece yalnızlıkla dolu olduğunu ve ne kadar kendisi olursa yalnızlığının o denli farkına varıp acı çektiğini bilir. O nedenle aile kurmak, insanın kendinden uzaklaşıp başka benlikleri tadarak ya da kendi değilmiş gibi yaparak sonu hiç gelmeyecek olan yalnızlık hissinden kurtulduğunu sanmasıdır. Ben derim ki ne bu yanılsamaya düşün ne de şu yukardaki resmin cazibesine kapılın, siz kendi başınalığınızın tadını çıkarmaya bakın…

Yaşam Tüketmektir…

Gelecek nesillere bırakacağımız miras ne olacak? Yıkık bir dünya, tükenen doğal kaynaklar, yüzyıllardır gelişme göstermeyen bir sosyal yapı falan… Geçmişin mirasını koruma ve geleceğe aktarma paniği…Acaba bize geçmişten kalan birikim nedir ki biz bu mirası geleceğe eksiksiz devretmeyi istiyoruz? Geçmişte neler yitirildiğini biliyor muyuz? Görülmeyen veya gözden kaçan fırsatlar var mıydı? Bunları hiçbir zaman tam olarak bilemeyiz. Elimizdekileri sağlıklı bir şekilde gelecek nesillere devretmek amacında olduğumuz söylenebilir. Ama bu amacın amacı nedir? İnsan uygarlığının sonsuza dek devamı mı veya evrene ve zamana hakim olma düşü mü? Yoksa ölümsüzlük mü? İnsanlar iz bırakmaya, gelecek nesillere kendilerini tanıtmaya çalışır. Üretmeye çalışır. Bu doğrultuda ortaya fikirler atılır, eserler sunulur, çalışmalar yapılır. Üretme tatmininin tükenmeye başladığı noktada üreme fikri akla gelir ve üreme gerçekleşir. İnsanlar hatırlanmaya, hiç değilse öldükleri zaman geride yaşayan birşey bırakmaya çalışırlar. Üretmek ve üremek düşüncesinin altında ölüm korkusunu bulmak hiç de şaşırtıcı olmaz. Yok olmak, hatırlanmamak nedense insanlara korkunç gelir. Çoğu zaman bellek hatırlanmak için hatırlar. Her hatırlayışta kendinden birşeyler katıp hatırlanmak isteği vardır. Elindekilere kendinden birşeyler katıp yeni birşey yaratmak… Yaratıcılık… Benzer noktalarda bazı kişiler ellerindekileri değerlendirip başarılı olmuş ve üst düzey eserlerin ortaya çıkmasını sağlamıştır. Bu eserler tarihe malolmuştur. Tarih bir çeşit ortak bellek olmuş ve onu herkes kendine göre yorumlamıştır. Bu eserler, artık yaratanlarına ait değildir ve yaratıcılarını kaçınılmaz sondan kurtaramamışlardır. Toplum ise bu eserlere sahip olduğunu zanneder. Bu eserlerin algılanması ve yargılanması, zaman ve bakış açılarıyla farklılıklar gösterir. Toplumun tek bir belleği veya algılama şekli olamaz. Belki de Borges haklıdır. Herşey evrensel bir belleğe ait olacaktır. Ancak bence bu bellek tanrısal bir kusursuzluğa sahip değildir. Bu bellek belki toplumun, belki de dilin olacaktır. Yaşamın değişken dengesi içinde oluşmaktadır ve asla adaletli değildir ve de olmayacaktır. Amaca göre değişken olaylar ve eserler yer alacaktır bu bellekte. Kopuk kopuk ve anlamsız, sadece yüzeysel bir bellek kalacaktır ileriye… Unutuş ve unutuluş günden güne daha çok kemirecektir.
Üretmek veya ilerleyen bir insanlık fikri bana her zaman şaibeli gelmiştir. Öyle ya da böyle kendi egolarını tatmin etmeye çalışan insanların ortadaki birtakım kombinasyonları deneyerek bunlardan bazı mantık düzeneklerine göre sonuçlar çıkarıp bu sonuçları, yaratıcılık ya da üretim olarak adlandırmaları ve bunlardan tatmin olmaları acıklıdır. Gelecek nesiller bizim ne kaybettiğimizle ilgilenecek mi yoksa gene bizimkine benzer bir düzenek içinde elindekilerle mi yetinecek? Belki onlar da geçmişten kalanı düşünmek yerine ileriye sağlıklı bir miras bırakmayı düşünürler. İnsanlar bu güne kadar birçok denge içinde yaşamayı öğrendiler. Bundan sonra ağaçlar yok olsa da insanlık ağaçsız yaşamayı öğrenecektir. Öğrenemeyen yok olur. Biz doğayı egemenliğimiz altına alamadık. Doğanın değişimine bakıp onu öldürdüğümüzü sanıyoruz ve doğa bizi de kapsayarak yoluna devam ediyor. Ağaçsız belki de insansız yeni dengelere doğru…
Geleceği düşünmek ve ona sahip olmak, onu yönlendirebilmek… Varolmak, yaşamak, insanlık, uygarlık ve sahip olduğumuzu sandığımız herşey… Kavramlarımız, tanımlarımız ve de geleceğimiz… İlerleme diye adlandırdığımız değişim… Biz eninde sonunda bir dinazor soyuyuz ve sonumuz, amaçlarımızın, hayallerimizin, ümitlerimizin çok dışında komik ve trajik olacak. Bundan eminim. Bu noktada Woody Allen’ın bir sözü geldi aklıma, söylemeden geçemeyeceğim: “Eserlerimle ölümsüz olmuşum neye yarar! Mümkünse ölmeyerek ölümsüz olmak istiyorum…”

Durup düşünme veya gözden geçirme saatlerinde geleceği düşünmemek mümkün mü? Geçmiş denilen kişinin o yaşantı dağarcığı ne kadar belirleyici olsa da, özgür irade, o küçücük irade bu saatlerde gelecek denilen karanlık gecede olası yollar yaratmaya uğraşmaz mı? Satranç oyuncusunun titizliği ile de düşünsem ya da bir koordinat sisteminde zarif bir parabol olarak çizmeye de çalışsam gelecek günler, kapıma geldiklerinde hep şaşırdım. Daha da şaşıracağım galiba. Yapılan her yeni hamlenin yarattığı seçenekler ve her seçeneği takip eden yeni seçenekler. Düşünsene bir kapının değil bin kapının önündesin Lali, hangisini açsan ardında bir o kadar daha çıkacak karşına. Ve bir o kadar daha. Ve belki de son siyah kapıya hiç varmamak için odandan çıkmamak isteyeceksin. Kulaklarını tıkayacaksın ya da ne bileyim soyut miller çekeceksin gözlerine. Söyle Lali ne yapacaksın? Lali, benim hayatım dediğim o karanlık denizin kıyısında, kedi adımlarıyla gezinen sibirya kurdunun adı. Ben dediğim kişi ise bu masal yaratığının peşinde, O’nun açtığı kapıların eşiğinde gezinen birisi. Sadece ve sadece birisi. Ve içinde hiç durmayacakmış gibi tıkır tıkır çalışan, zamandan ürken bir saat var. Belki siz de duymuşsunuzdur, insanın içinde bir saat olduğundan sözederler. Her ne kadar cerrahlar hiçbir ameliyat sırasında ne bir zemberiğine ne akrebine, yelkovanına rastlamamış olsa da sabahları bizi uyandıranan o saat olduğu söylenir. Belki de o saatin tiktaklarıdır duyduğum ya da sadece geveze bir kalp`¦Tiktakları duyuyor musun Lali? Korkuyorum. Herkes gibi, herkes kadar, belki biraz daha fazla. Açılan kapılardan geriye dönmek mümkün değil. Üstelik bulmak ya da elegeçirmek de hayal. Varılacak yer o kara kapıysa, sadece yolunu kaybetmiş bir saf yolcu olarak, karanlıkta açılan kapıların birinden diğerine geçerken ne hissedebilir kişi?
Düşünsene, her eşikte yaşanan orada kalmıyor mu? Sevinç, hüzün gibi hayatımızın yapıtaşları o kapıların sırtına kazınmış kelimeler değil mi? Neyi taşıyoruz yanımızda Lali? Ya da içimizde? Veya ellerimizde? Ya da gözlerimizde? Soruyorum, araştırıyorum saklayabileceğimiz nerelerimiz varsa oralarımızı. Yok, gözlerimiz sadece kapı sırtlarına kazınmış o muğlak kelimelerde… Sevinç, hüzün, acı, falan filan. Ellerimiz kapıların soğukluğunu okşuyor yalnızca. İçimiz dediğimiz yer ise ne karanlık bir gece Lali! Sonra yine o düşünme saatlerinde “gelecek” kelimesini düşünüyorum. Harflerini, hecelerini, taşıdığı veya taşıyabileceği anlamları düşünüyorum. Aslında iyi bir hattat olabilmek çok isterdim. Kelimeyi eğip bükerek harfleri hiç değiştirmeksizin kelimeyi değiştirebilmeyi… “Kelime için, işiten kimsenin nefs’inde bir iz (eser) vardır. Bu sebeble, arap lisanında kelime’ ismini almıştır ki bu, yaralamak demek olan kalem mastarından türemiştir.” diyor İbn Arabi. Yani `yaralanmış olanın bedeninde bir iz.“ Arkasındakini bilmeme rağmen kapıları heyecanla açabilmeyi isterdim Lali. Açtığın yaraları sarabilmeyi`¦Fakat ne zaman ufak bir kıpırdanma - güzel bir heyecan!- olsa içkaranlığımda, yanlış bir kapıyı açmış oluyorsun. Ve o zaman kelimeler yankılanıyor gövdemin içkaranlığında: Deccal mi gelecek? Deccal’i tanımak ne kadar kolaydır. Tek gözü bir üzüm tanesi gibi yüzünün orta yerinde sallanır ve hatta alnında kâfir yazar. Oysa küçük ve zavallı hayatlarımızı felaketten felakete iten sayısız Deccaller… O kadar çoklar ki, gerçek kurtarıcı mesihleri bile hep gözden kaçırıyoruz.

Ya da beklenmedik bir kapıdan giriveriyoruz, sanki yanyana; ve sevinçli denizkızları uğulduyor sarp gövde içimde: Mesih mi gelecek? Ya da en fena kapıları açıyorsun birbiri ardına; daha birinden girmeden ikinci, üçüncü ve belki de sonuncuyu açıyorsun; işte o zaman o pis fısıltı içimde: Korku mu gelecek? Gerçekten korku mudur gelecek Lali. Sadece, salt, çıplak, bedensiz, kelimesiz, bağlantısız bir huzursuzluk. Evet Lali, bende teller değmeye başladı yine`¦işte bu huzursuzluğu yenmek için şimdi, bir yolculuğa çıkmaya hazırlanıyorum. Yolculuk -kimbilir, hangi bilemediğimiz etimolojik bağlantı nedeniyle- her zaman mistik ve romantik bir şeyler taşıyor. Basit bir yer değiştirmenin ötesinde, yolun başında ve sonunda iki ayrı varlığı birleştiren bir anlam taşıyor sanki. Çünkü yolcu, yani yer değiştiren, yol boyunca kendisi de değişiyor olduğundan yolun sonunda kendini başka biri olarak buluyor. Bir tanrıya dönüşmek mümkün olduğu gibi, istenmeyen bir şeye dönüşmek de ihtimal dahilinde. Yazı en korkunç büyü değil mi! İki boyutlu bir dünyayı, korkunç boyutlarıyla tanımlı zihin dünyalarına açan acayip bir kapı… Gizlice yazıyorum Lali. Gizlice. Ne dersin, uzun bir yolculuğa çıksam düzelir mi herşey?

İnsanları önce yutan sonra bir güzel çiğneyip dışarıya posasını atan, hiçbir çıkış yolu bırakmamak için, mistik bir güç tarafından yönetilerek hazırlanmış gibi inanılmaz kurnazlıklara başvurabilen dev bir yaratık; kent. Büyük kentlerin birbirine sımsıkı yapışmış dev apartmanlarını, dışarıdan asla görülemeyen içi boş kuleler, kimse anlamadan birbirinden ayırmayı başarırlar. Yemek kokularının, günden kalma konuşmalarla karışıp gökyüzüne karıştığı, evsel artıkların kimsenin ayak basmadığı dibine yıllarla yığıldığı boşluklar…apartman boşlukları. Oyuncak bebek bacakları, bulaşık bezleri, süpürge sapları. Çoktan gözden çıkarılmış ölü nesnelerin sonsuza kadar rahatsız edilmeden gökyüzünü seyrederek istirahat edebilecekleri karanlık taşlar. Belki bazen bir çocuk haykırışı ya da kavga eden apartman sakinlerinin duvarları yalayıp titreşen sesleri böler sonsuz bekleyişlerini. Boşluklara açılan onlarca pencerenin ardında birbirine teğet geçen farklı yaşamlar olanca güçleriyle hüküm sürerler. Ne kapalı kapılar ne de örtülü pencereler yetmez mahremiyeti korumaya. Boşluklara, ortak hazlar yemek kokularına karışıp, dipte hep birlikte umarsızca yatan artıkların üzerine akarak ayrı evlerin ayrı hayatlarını sonsuza kadar bir araya getirir…. Bir banyonun su sesi başka bir mutfağın yemek kokusuyla kol kola girip başka bir pencereden bebek odasına girer; bir pencereden sızan aşk başka bir pencereden girer ve nefretle karışarak tekrar boşluğa döner. Sinsice başka pencerelere ulaşır, bir hayatı diğerlerine şırınga edebilmek için…. Artık boşluklarda yaşanan bilinçsiz bir ortak yaşamdır. Kentler mahremiyeti öldürür, boşluklarda çürümeye terk eder.
Kimsenin ayak basmadığı ve aslında hiç kimsenin olan boşluklarda başlayan ortak yaşam gökyüzüne kavuştuğu anda kentin her yerini sarar. Artık yüzlerce, binlerce, milyonlarca apartman boşluğundan gökyüzüne taşan ortak yaşam kentin kalabalık meydanlarına, işlek caddelerine, dar sokaklarına ulaşmıştır. Boşluklar sinsice yaklaştırır yaşamları birbirine ve bu sayede kentlerde yaşamlar birbirine sarılıp gelişir.
Kentlerde asıl olan kalabalıktır. Ne sokaklarda ne evlerde ne de odalarda asla tek olamaz kentli kişi. Kentler kişisel hayatlara komplo hazırlarlar. Apartman boşlukları, birbirine açılan sokaklar, yerin altını kontrol altında tutan metrolar ve kanalizasyonlar bu komplonun birer parçasıdır.
1843 yılında Londra`nın altından geçen bir tren yapmayı Charles Pearson’ nın kafasına kim ya da ne koymuştu? Londra 1863 yılında ilk metrosuna kavuştuğunda buna gerçekten ihtiyacı var mıydı? Londra’ yı taklit etmekte gecikmeyen New York hadi neyse de, dünyada metroya kavuşan üçüncü kent neden İstanbul`dur? Fransız bir mühendisin yapmayı kafasına taktığı, İngilizler’in finansman sağladığı, İtalyan ustabaşı emrinde her çeşit Osmanlı işçisinin çalışarak ortaya çıkardığı Tünel’in ilk açıldığında birkaç hafta sadece hayvanların taşındığına (zira zamanın şeyhülislamı “bu zir-i zemin arabalarında insan götürülmesinin caiz olmayacağı”nı buyurmuştur) şaşırmamak mümkün müdür? Ve dehlizler… Her kentin altında yılan gibi kıvrılarak tüm kenti alttan çepeçevre kuşatan, kentteki her haneyle bağlantısı olan, kentin tarihi kadar eski dehlizler. Aşağıda neler olup biteceğini bile düşünmeden üstüne basılıp geçilen ızgaralar… Kentin ansiklopedik anlamı : Nüfusu belli bir büyüklüğü ve yoğunluğu aşan, ekonomisi tarım dışı etkinliklerde yoğunlaşan ve kendi nüfusundan başka, etki alanı içinde yaşayanlara da hizmet sağlayan yerleşim çeşidi. Bu kısacık tanım dahi zavallı kent insanının ne büyük bir oyunla karşı karşıya olduğunu göstermiyor mu? Tarih, politika, ekonomi, sosyoloji hatta psikoloji bilimlerinin elele vererek insan hayatını hiçe sayma pahasına nasıl kent yaşamı üzerinden yükseldikleri apaçık ortada değil mi? Medeniyete adını veren kentler insanları kendisine, kendisini de uygarlığa köle yapmış. Uçar göçerlikten yerleşikliğe, ilkellikten uygarlığa, tarım ekonomisinden kapitalizme… buralardan da kim bilir nerelere geçişi sağlayan kentler bir çeşit coğrafi yerleşimden ziyade nefes alan canlı kocaman bir yaratığa benziyor.
İnsanları önce yutan sonra bir güzel çiğneyip dışarıya posasını atan, hiçbir çıkış yolu bırakmamak için, mistik bir güç tarafından yönetilircesine inanılmaz kurnazlıklara başvurabilen dev bir yaratık; kent. Ve kendi elleriyle ruhlarını kente teslim eden insanlar nasıl tek bir vücut haline getirildiklerini bile anlayamadan, apartman boşluklarını görmeyerek, metrolarda koşuşturarak, kentin gizli dehlizlerinden habersiz sokakları arşınlayarak, tek olmayı bilemeyen benlikleriyle yaşıyorlar. Tek kişilik dünyalar yok olurken, yaşanan ortak bilinç insanın yalnızlığını bile kentin uğultusunda eziyor.
Ve bizler ufalırken kentler hep büyüyor.

Freud’un iddiası tuhaf bir anlam kazanıyor o halde: Freud`a göre beş yaşına kadar anne, baba ve çocuk üçgeni içinde yaşanan senaryo kişinin geri kalan hayatında sürekli yaşayacağı senaryodur. O dönem yaşanan travmatik olayların izleri hayat boyu sürer. şimdi düşünüyorum da yeni bina edilmekte olan bir beyin tabii ki bu kurulma aşamasında maruz kaldığı olayların izlerini çok güçlü bir şekilde taşıyacaktır. Hatta yaşlı insanların dün yedikleri yemeği unutmalarına karşın çocukluklarında yaşadıkları olayları tüm ayrıntılarıyla hatırlamalarını da bu anlamda ele alabiliriz. Beyin hücreleri yokolurken hep sonradan kurulmuş zayıf bağlantılar ölüyorlar ve işte o erken dönemde beynin anayapısını oluşturan bağlantılar en sona kaldığı için yaşlılar bunları hatırlıyorlar.
Laf lafı açıyor ve ben peşinden gittiğim bir düşünceyi sanki beynimin kıvrımlarında kaybedip tekrar buluyorum. Doktorlarda örneklediğim sezgi sorununun yapay sinir ağları konusundaki gelişmelerle aşılabilirliğinin fantazisini kuruyordum ki sinir ağlarından bahsedebilmek için önce doğal sinir ağlarına biraz değinmem gerektiğini hissederek bu yola saptım. Kaldığım yere geri dönersem şunu söylemek istediğimi hatırlıyorum. Yapay sinir ağları da doğal sinir ağlarının bağlantı ağırlıklarına göre şekillenen çalışma ilkesinin çok kaba bir taklidi olarak ortaya çıktığında bir takım işlemleri bu tür bir zekanın insanı andıran bir şekilde yaptığını görüyoruz. Örneğin bunlar, normal bilgisayarların modern yaşama sundukları en büyük katkı olan karmaşık işlemleri bir çırpıda yapabilmek gibi bir özellikten yoksundurlar. Aynen insanların büyük sayıları akıldan çarpamamaları gibi yapay sinir ağlarıyla tasarlanan aletler de bu klasik bilgisayarların yaptıkları işlemleri yapmaya uygun değildir. Ancak şekil tanıma gibi insanların ve gören diğer canlıların saniyenin küçük kesirlerinde başarıyla yapabildiğimiz ve fakat klasik bilgisayarların çok çok zorlanarak ve hiç de verimli olmayan bir yoldan yaptığı (aslında yapamadığı) bir çok işlemi yapay sinir ağları yapmaya başladılar. Ve daha da ilginci bunu yolda yürürken kimi zaman yanlışlıkla yabancı birini tanıdığımız birine benzetip selam veriyorsak bu da o tür hatalar yapıyor. Yapay sinir ağlarının bir diğer özelliği de eğitim sürecinden geçmeleri. Önce sunulan çeşitli örnekleri öğreniyor sonra uyguluyor. Ve bu öğrenme sırasında bu yapay sinir bağlantılarının ne anlamlara geldiğini bilemiyoruz ve bilmemiz de gerekmiyor. Aynen insan beyninde olduğu gibi. İşte doktor örneği de burada bağlanıyor: Doktorun yaşadığı tecrübeler, kitaplardan ve hocalarından dinlediği vakalar beyninde öyle sinir bağlantıları oluşturuyor ki kimi zaman hastayı gördüğünde hastalık aynı verilerle çok daha başka bir şekilde teşhis edilebilir olmasına rağmen o doktor belli bir karar veriyor. Bu analitik olarak anlamlandırılamayan düşünme sürecine sezgi diyoruz galiba.
Beynin yaptığı işe göre şekillendiğini söyledik. Kabaca örneklemek gerekirse bir müzikçi ile bir edebiyatçının beyinleri epeyce farklıdır. Sadece ve sadece notaların, ritim ve ölçülerin dünyasında yaşayan bir insanın hayatında tüm problemleri bu sınırı belli düşünsel dünyasının metaforlarıyla çözmeyi deneyeceği açıktır. O halde farklı ilgi alanları hatta meslekleri olan insanların problemlere yaklaşımları da çeşitlenmiş olacaktır. İşte bu bilimdallarına uyarlanırsa bugün geldiğimiz noktayla karşılaşırız ki bu yazının başında aklıma gelen iki şeyden ilki: Farklı disiplinlerden gelen bilimadamlarının belli sorunlar üzerine yoğunlaşıp gerçekten çarpıcı gelişmeler kaydetmesi. İkincisi ise şuydu: Peki tersten bakacak olursak, bu durumda farklı disiplinlerde bilimadamı olacak çocukların tek tip bir eğitim modeli ile yetiştirilmesi ne kadar olumlu sonuç verebilir?.

Bu düşünce akışını sürdürürsek eğer, olayın bir de diğer boyutu var: ya gerçekten Shank’ın dediği gibi düşünmek dediğimiz şey sadece uygun hikâyelerle oyalanmaksa?
(Not: Bu yazıyı “şimdi okullu olduk, sınıfları doldurduk” temalı yazmayı, okurlardan gelen talep doğrultusunda biraz daha güncel olmayı amaçlamıştım ama işte bu okuduğunuz satırlar çıktı ortaya. Benim beyin hücrelerim de işte böyle örgütleniyor, ne gelir elden?)

Amsterdam bir kanallar ve bisikletler şehri… Diye başlardı Cumhuriyet’in pazar yazıları olsa. Rüyanda kanallar arasında yüzüyordun. Sonra karaya çıkarken bir fareyle konuştun. Yoksa o da mı yabancı! “Haydi güneye inelim” dedin fareye “daha az yabancı olacağımız bir yere…” Haritada Belçika, Fransa’yı atlayıp İspanya’nın kuzeydoğu sahilinden iniyorsunuz: Costa Brava. Söylendiğine göre burası Fransız ve Alman orta sınıfının yazlık ev hayallerinin gerçekleştiği yermiş. Belli zaten, hemen geçiniz. Sonra Barselona. (İspanyol değil ha, Katalan!) Aaa! Sırtını Akdeniz’e dönmüş bir Akdeniz kenti. Korsanlardan korunmak içinmiş diyorlar. Pek inanmadın. Goudy bile Sagrada Familia’sını denizin tam kıyısına dikmek varken €“ki bu harika olurdu çünkü plana göre tamamlanırsa katedralin en yüksek kulesi deniz feneri gibi bir ışık huzmesi yayacak- ama yok kıyıdaki tek mahalle Barselonotta. Yıkık dökük bir balıkçı mahallesi, bir sürü turistik lokanta. Tüm kent içeri doğru kaçıyor, Las Ramblas dedikleri ortasında bir gezinti alanı bulunan geniş bulvarlar kentin ortasına doğru açılıyor. Eski mahallelerde aşevinin karşısında müthiş lüks bir tasarım mağazası. Gazeteler, televizyon katalanca. İnşaat levhalarının üzerinde İspanyolca yazıların sprey boyayla karalanıp, “Katalanca yaz!” uyarılarına neden olması sende bir iz bırakmıyor, iki dili de bilmiyorsun. Kimse İngilizce bilmiyor. Müze bekçileri bile. Turist kuyruğuna şöyle bir bakıp senden yardım istiyorlar turistlerle anlaşmak için. En İspanyol turist seçilmenin gururuyla gülümsüyorsun. No comprehendo gibi spagetti western bozması bir cevap veriyorsun. Zagor’da Çiko’dan mı öğrenmiştin acaba bunu. Yolda ‘turistler’ sana yol sordukça daha da keyifleniyorsun. Ama otobüs şoförü parayı eksik verdin diye azarlayınca ‘yerli’ rolünden çıkmaya karar veriyorsun. şžehir seni içine aldıkça müsamahası yok. şžehir tepelere doğru zenginleşiyor. İrtifa yükseldikçe burjuvazi büyüyor. Tepelerde enfes villalar. Dantel yakalı, mini tayyörlü genç katolik anneler alış verişten dönüyor. Buraları fena halde para kokuyor. Aşağı mahallelere kalamar kokulu sokaklara dönmek lazım. Burada fakirliğin rengi yok. Boston’da simsiyahtı. Müthiş villaların doldurduğu enfes bahçeli sokaklarda hiç siyah (yoksa Afrika kökenli Amerikalı mı demeliyim?) yoktu. Yıkık dökük binaların olduğu sokaklarda da beyaz. Paris’te fakirlik metroda beyaz ve işsiz -evsiz Fransızlar, balkan ülkelerinden gelen göçmenler- metrodan sokaklara çıkarsan Arap mahallelerinde, esmer tenli. Fransız aşırı sağının en büyük kâbusu Belleville’de geleneksel elbisesine sardığı bebesi sırtında diğer dört çocuğu peşinde ilerleyen genç Afrikalı anneler. Çoğalıyorlar! “Irkımız yaşlanıyor, onlar şehrimizi işgal edecekler.” Araplara şöyle diyorlar:”Cezair’i size geri verdik, şimdi siz de bize Barbes’i geri verin. (Barbes, Paris’te Mağrip ülkeleri (Cezayir, Fas, Tunus) kökenli Arapların en yoğun olarak bulundukları semt.) ” Başka bir ‘şaka’: Bir Mağripli ile E.T. arasındaki fark nedir? El cevap: E.T. evine geri dönmek istiyordu. Paris’teki eski semtleri yıkıp yeni ve pırıl pırıl binalar dikiyorlar ki yoksulluk banliyöye doğru süpürülsün. Batı Avrupa metropollerinde kent içi yerleşimin siyasal potansiyeli squate denilen yasadışı bina işgalleriyle gerçekleştirilmeye çalışılıyor. Anlamı kullanılmayıp boş bırakılan bir binayı sahibinin bilgi ve arzusu dışında işgal etmek demek. Buralarda ev bulamadıkları için geçici olarak yerleşen göçmen ailelerden başka küçük politik gruplar, komünler yaşıyor. Squate onlar için mülkiyetle siyasi ve maddi anlamda bir mücadele alanı ve alternatif yaşam biçimleri üretebilmenin bir olanağı. Büyük kentlerde evsiz insanların girip yerleşmesini önlemek için kapı ve pencereleri örülmüş boş evlere rastlamak mümkün. Bazı squateların dış yüzeyleriyse resimler ve sloganlarla donatılmış.Sonra orada sıkışan şiddet içerilere doğru patlayınca ne yapacaklarını şaşırıyorlar. Geçen yılki banliyo isyanlarında kırılıp dökülenlerin faturası banliyöden gelen ve öğrenci olmayan (nereden biliyorlarsa!) gençlere çıkarıldı. Ertesi gösteri gününde polisler banliyö trenlerini durdurup grup halindeki gençlerin kente inmesini engellediler. Paris haritasına baktığınızda şehri çevreleyen sembolik kapılar görürsünüz. Bu kapılar bir anlamda şehir ile banliyö arasındaki sınırı belirler. Mesela güneydeki son metro durağının adı Orleans kapısıdır ve daha sonrasına artık metroyla değil banliyö treniyle gidilebilir, şehrin büyümesi önce sembolik olarak sınırlanmıştır. Batı metropollerinde banliyöler insanların gündelik yaşamdaki iş ve boş zaman ayrılığının coğrafi dışavurumu gibidir. Amerikancada commuting fiili günlük olarak banliyöden kent merkezine çalışmaya gitmek anlamına gelmektedir.
şehir kendini koruyor. Louvre’un, Eiffel’in, Nötre Dame’ın ve şık butiklerin Paris’i yoksulluğa tahammül edemiyor. (New York’da ilgisiz bakışlarla yanından geçilip gidilen evsizler, Paris Metro’sunda kendi çıkardıkları gazeteyi satarken suçluluk uyandırıcı bakışlarını hâlâ bir işi ve evi olanların eğik başlarına dikiyorlar.) İstanbul’dan sonra en çok polis bu kentte var diye düşünüyorsun. İstanbul…Göçü durdurmaktan söz edenlerin çoğunun söylemi Avrupa sağının yabancılar için kurduğu söylemle aynı sanki. (Göç eşittir işsizlik, sloganı hariç) Acaba ‘öteki’nin milliyeti yok mu dersiniz? “Bu şehrin içine ettiler, ya geri gönderelim ya artık gelmesinler. Eğitimsizler, suç oranını yükseltiyorlar, çok çocuk yapıyorlar.” Tek fark bu söylemin Türkiye’de sağı solu yok. Bazı şehirler işgalciden korkuyor, değiştirme potansiyelini taşıyanlardan tiksinip önce yok sayıyorlar sonra değişim onlardan güçlü çıkınca ağlıyorlar. Eski sahiplerini arayıp sızlanıyor, kucaklayıp sarmayı, evsahibi olmayı bilmiyorlar. Çok turist ve çok polis istiyorlar. Seni giderek daha çok korkutuyorlar.

Paul Nizan mıydı ‘20 yaşın hayatın en güzel yaşı olduğunu söyleyenin alnını karışlarım’ diyen? 20`li yaşlarımdan epeyce keyif aldım, itiraf etmeliyim. Ama 30 yaşındaki kadın olmanın da keyifli olacağını düşünüyorum. Otuzundaki kadın, daha 10 yıl bunun keyfini yaşayacak, 10 yıl daha çocuk kalacak, kendini şımartacak, şımartılmasına izin verecek! Gözleri biraz daha açılacak dünyaya baktıkça, daha çok şaşıracak ama bir yandan da yeni bir dünya kuracak bu dünyanın ona öğrettiklerinden. Yaşayacak çok şeyi olacağı için, anlatacağı da çok şey olacak. Filmlerdeki, romanlardaki insanlık durumlarını daha iyi kavrayacak bir yaşa geldi çünkü. Annemarie Schimmel ‘Sayıların Esrarı’nda 30′un adaletle bağlantılı bir sayı olduğunu belirtiyor. Bağışlamayı da öğrenecek, tıpkı başkalarını olduğu gibi kendisini de. Kendine inandığı için başkalarına da inanacak, yaşamanın hakkını verir gibi dostlukların da hakkını verecek, sevgisini tartacak. Dünyanın bir ev olduğunu herkes biliyor, o şimdi evindeki özgürlüğünü de kıskançlıkla koruyacak. 30 yaşında hem çocuk, hem genç, hem kadın olabilmenin güzelliğiyle, daha güzel olduğunu hissedecek otuzundaki kadın. Hissetmek mutluluktur ve 30 yaş tepeden tırnağa bu mutlulukla doludur. Ne mutlu otuzundaki kadına!

Devamı burda

Onlar da bunun üzerine bir and içmişlerdir kendi aralarında:
“Biz üç kankardeş, Hasan Sabbah, Ömer Havyam, Köylü Nizam, içimizden ilk kim, önce hangimiz bir yüceliğe erişirse bu yeryüzünde onu eşitçe öbür kardeşlerine paylaştıracak.”
Hayyam, bilim ve sanat adamıdır. Onun paylaşacak dörtlükleri ve gökbilimlerindeki uğraşları nedeniyle güneş, ay ve göğün bütün yıldızları vardır yalnızca. Sabbah ise ülkeler gezmiş, insanları incelemiş, karşılaştırmalı inançlar tarihini okumuş, gökyüzü, yerüstü, yeraltı zenginliklerinin dökümünü yapmıştır ve elindeki koca bir sıfırdır; ancak hiçlik vardır paylaşabileceği. Bu durumda eriştiği yüceliği kardeşlerine paylaştırmak Nizam’a düşer. Hayyam’a rahat rahat bilimsel ve sanatsal çalışmalarını sürdürsün diye bir devlet görevi verir; Sabbah’ı ise yetkileri tüm diğer devlet görevlilerinin üzerinde başdanışmanı yapmak zorunda kalır.
İkinci sahne, belki de tüm oyunun kurgusunun açıklandığı sahnedir. Sabbah’ı Melikşah’la satranç oynarken buluruz ve oyun sahnenin daha ilk cümlelerinden başlayarak kurgulanır.
“MELİKşAH: Niye hep piyadeleri ileri sürüyorsun?
SABBAH: Atım koruyor onları.
MELİKşAH: Atını vezirimle alırım?
SABBAH: Veziriniz de benim istediğim yere gelmiş olur.
MELİKşAH: Tasarladığın ne?
SABBAH: Kendi içime çekip eylemsiz bırakmak.”
Sonra biraz satrançtan, biraz da Melikşah’ın Nizam-ül Mülk hakkındaki endişelerinden söz ederler ve laf Nizam’ın Melikşah için yazdığı Siyasetname’ye gelir. Sabbah’ın ilk işi Siyasetname’yi okumak olmuştur. Kitaptan bir bölüm açarak okumaya başlar:
“Ben Tanrının gönderdiği bir yalvacım” diye ortaya çıkmış Mazdek, eski İran’da.
Zamanın meliki Kubad ona sordu.
“Mucizen nedir, tansığın nedir?”
Mazdek: Zerdüşt tapınağının kıblesindeki ateşle konuşayım, Tanrı danışığı bu ateş benim yalvaçlığıma tanıklık etsin.’
Kubad: ‘Eğer sen ateşle danışırsan ben de senin peygamberliğini tanırım’ dedi.
Tapınağı dolduran yüzlerce kişi önünde ateşle konuştu Mazdek, ona sorular sordu, ateşten yalım yalım insan diliyle yanıtlar geldi:
‘Ey İran’ın Tanrı’ya inanan ileri gelenleri; eğer iki cihanda talihli olmak dilerseniz Mazdek’in sözlerini dinleyin, ona göre işleyin.’
Melik, her karar verme anında Mazdeksiz edemiyordu artık. Tahtının yanında altın bir kürsü yapılmasını buyurdu, kendi tahtından daha yüksek. Böylece Mazdek’in rütbesi Melik’ten daha üstün olmuştu.”
Aslında Melikşah’ın Nizam ile ilgili kuşkularını desteklemek için okuduğu Mazdek olayı, Sabbah’ın çok yakın bir gelecekte izleyeceği yolda atacağı ilk adımdır aynı zamanda. Selçuklu
İmparatorluğu’nun bu yeni danışmanı, pek yakında devletin en büyük eksiğinin ayrıntılı bir bütçe olduğunu ve bunun kırk günde hazırlanabileceğini söyleyecek, ancak, kırk günün sonunda, verdiği tüm doğru bilgilere karşın, Suriye Çölü’nde görmediği bir bölge hakkında söylediği yalan Nizam tarafından yakalanınca İmparatorluk sınırları dışına sürülecektir. Sürüldükten sonra ilk iş daha önce görmediği Suriye çölüne gidecek olan Sabbah, orada peygamberliğini ilan edecektir. Sabbah’la birlikte sürülen Hayyam’ın “Delilin, mucizen, tansığın?” sorusunun yanıtı bir sahne sonra gelir.
Sabbah ile Hayyam’ın bindikleri gemi, korkunç bir fırtınaya yakalanacak, gemideki tüm yolcular kendi dinleri gereğince kendi Tanrılarına dua ederlerken, Sabbah, “Ben çıkardım bu fırtınayı. Benim öfkemdir. Ben çıkardım, ben dindiririm.” diyecek, tüm tekne halkını kendi mucizesine inandırdığı anda fırtına dinince de ilk müritlerini kazanmış olacaktır.
“HAYYAM: Bu nasıl iştir?
SABBAH: Gördüğünün aynı.
HAYYAM: Ya batsaydık fırtınada?
SABBAH: Batsaydık batmış olacaktık. Ama batmadık, ben kazandım.
HAYYAM: Kazandığın ne?
SABBAH: Alamut.”
Alamut, Sabbah’ın Suriye çöllerinde gezerken gördüğü ve fethederek İmparatorluğunun merkezi yapmaya karar verdiği kaledir; yani, Sabbah’ın ikinci sahnede Melikşah’la satranç oynarken anlattığı ikinci adım. Satranç oyununda genç hakanın aklını karıştıracak hamleye değin görebilen Sabbah, oyunun baştan galibidir; ancak, hükümdar yenmek, Nizam’ın Siyasetnamesi’ne aykırıdır. Bunun üzerine Melihşah Sabbah’a kendisini yenmesini buyurur.
“MELİKşAH: Nasıl yeneceğini de söyler misin?
SABBAH: Önce kalelerinizi alacağım, sonra da vezirinizi, sonra şahı…
MELİKşAH: Ve mat. şimdiden kutlarım. Ama beni yenince sakın, ödül diye pirinç taneleri istemeyin benden birinci haneye bir tek pirinç. İkinci haneye iki tane pirinç, üçüncü haneye dört. Buna gücüm yetmez. İlk hane için ancak bir kum tanesi verebilirim size.
SABBAH: Kabulümdür, efendimiz, böylece bir çöl bağışlamış olursunuz bana.
Melikşah’ın bağışladığı çöl, Suriye çölüdür ve Sabbah, Melikşah’ı yenmeye önce Suriye çölündeki Alamüt Kalesi’ni alarak başlar; sonra eski okul arkadaşı Nizam’ı öldürtüp vezirini alır ve oyunun en sonunda Melikşah’a kadar dayanır ama öldürtmez onu; çünkü tasarladığı ‘kendi içine çekip eylemsiz bırakmak’dır. Tüm bunları, afyona alıştırarak oyun boyunca ne olduğu açıklanmayan ‘Dava’ yoluna döndürdüğü müritlerini kullanarak gerçekleştirir ki bu yüzden Sabbah’ın inananları “Haşhaşinler” olarak anılırlar.
“İnsanoğlu doğuştan sayrıdır, belirsiz ama keskin özlemler içinde kıvranır.”, diyen Sabbah, bu sayrılığın üzerine oynar hep:
“SABBAH: Senden büyük ruh üstünlüğü istiyorum Cemşit, bunu yüreğinin levhasına yaz. Çağırımdır, bana yönelsinler senin gibi özü temiz, erdemli gençler. Toplumda haksız yere ezilmişler, yüreklerinde duyumsuzluk, hiçlik duygusuyla kıvrananlar çağırımdır gelsinler, Dava’ya baş koysunlar, gerçek kişiliklerini bulsunlar, bütün Cemşitler. Sizler keskinleştikçe Dava yolunda, hiçbir boyun erişilemiyecek denli sarp değil benim için.”
Asla savaşmaz Sabbah. Alamut’u kuşatıp ele geçirmek yerine insanların inançlarını sömürerek içten çökertir, kaledeki görevlileri asla somut bir tanımı bulunmayan -ve, günümüzde yaşananlara da dayanarak, belki de somut bir tanımı bulunması gerekmeyen- ‘Dava’ yoluna döndürdükten sonra, ‘yeryüzünün görüp göreceği en güçlü imparatorluğu yöneteceği Alamut’a gizlice aldırır kendisini bir gece ve Kale ertesi gün düşer.
“SABBAH-: Alamut’u kurduğum inanç devletinin merkezi ilan ediyorum.
HAYYAM: Hangi inançtan söz ediyorsun?
SABBAH: Sen katı inançlara karşısın, ne güzel. Ben her türlü inanca karşıyım, benimki daha güzel. Demek bu da bir inançtır… bak işte bu daha da güzel. İnsanın en büyük erinci sağlam kalıplara dökebilmek inancı. Ne güzeldir üçgenler, dikdörtgenler, güven verir korur aklımızı. Ama bir de bu kalıplar çatırdamaya görsün dağda kurtların günü başlar ve yalvaçların. Gözbebeğimi zorluyorum insanın küçüklüğünü ve büyüklüğünü aynı anda görebilmek için. İnsanların neye inandıkları değil ben bu inançları nasıl kullanabilirim, tek bu ilgilendiriyor beni. Karşıt düşüncelerin kesiştiği noktada dururum, beklerim onların kucağıma düşmesini. Her çatışmada doğan yeni yönüm ben. Ulu Tanrıyı bilmem ama ben hiç ayrım gözetmem çocuklarım arasında”
Sabbah’ın kapısı her dinden insana açıktır. Böylelikle her yerde yandaş bulup, istediği her kapıyı açtırır Sabbah, çünkü onun sunduğu bir dinsel inanç değil, onun da ötesinde, Dava’dır. Selçuklu sarayında önce Nizam’ın, sonra da Melikşah’ın en güvendiği adamlarını Dava yoluna döndürerek, sarayı da içinden çökertir. Kendisi hiç bir zaman ortada ve tehlikede değildir; piyadeleri onun için cinayetler işlerken, o imparatorluğunu daha da güçlendirir:
“Bütün devletler, imparatorluklar yıkılabilir; ama benim imparatorluğum bin bin bin yıl durur,
benim imparatorluğum insanların beyinlerinin içinde çünkü. Benimle hesaplaşmadan bir yere varamaz insanoğlu. Alamut’tur yeni kıble.” Tarih kaynakları da doğruluyor Sabbah’ın afyon dumanı altında kurduğu imparatorluğunun varlığını. Bazı kaynaklara göre, dünya üzerindeki ilk örgütlü terörü uygulayan Sabbah’ın Mamut Kalesi’ndeki hükümranlığı, arkasında yüzlerce önemli devlet görevlisinin ölüsünü ve İngilizce sözlüklerde İsmaili mezhebinin bir kolunun adı Haşhaşin’in karşısında ’suikastçı, katil’ anlamlarını taşıyan ‘assasin’ sözcüğünü bırakarak tarihe karıştı. İngilizce’ye hayli tatsız bir armağan…Sabbah’ın hükümranlığı yüzyıllar önce son buldu, ama imparatorluğu, gerçekten de, hala ayakta ve gün geçtikçe de gözlerimizin önünde güçleniyor. Belki de bu yüzden, bugün olmakta olana dikkati çekmek için ‘geçmişte olmamış olanı anlatma’ ayrıcalığını kullanan Güngör Dilmen’in oyunundan bazı metinler sık sık aklıma geliyor son bir kaç yıldır. Dilmen’in oyunu, çok başarılı bir zamanlamayla, 1998 yılında ODTÜ Oyuncuları tarafından sahnelenmişti. Oyun, bugün yine sahnelense ODTÜ’de aynı etkiyi yaratır mı bilemiyorum ama bugün tüm yurt çapında sahnelendiği kesin… Düşündükçe hep kulaklarımda çınlıyor: “Dava, Dava, Dava’da…” Ve şu günlerde oyunu yeniden yaşadım desem yeridir…
“SABBAH: Bu taş alnın senin üstündeki alınyazın, bu taş gömüt taşın. Oku ey Cemşit!
CEMşİT: Okuyamıyorum, Efendimiz.
SABBAH: Muştularla ünleyen bir yazgı, birlikte okuyacağız, adım adım sen Dava yolunda ilerledikçe.
CEMşİT: Dava?
SABBAH: Buyruklarıma gözün kapalı uyacaksın.
CEMşİT: Dava!
SABBAH: Ve gözlerini kırpmadan gideceksin ölüme, ki cennetime açılan tek kapıdır.
CEMşİT: İşte Geliyor öbür yoldaşların. Onları uçurumun kenarına sırala. Elimi çırpınca aşağı atlayacaklar
(DAVA FEDAİLERİ, HAşAşİN beyaz ehramlara bürünmüşler, sıra halinde yürürler. Gözlerinde donuk bir parıltı, tutkulu ve uyur gezer gibi.)
FEDAİLER: Dava, Dava, Dava, Dava, Dava !
(Gençler arka alanda kalenin uçuruma eğilen mazgallarında sıralanır, dimdik dururlar.
SABBAH el çırpar. Bir boru sesi. FEDAİLER bir bir aşağıya atlamaya başlar.)
- Dava! Dava!
- Pirimiz Hasan Sabbah!
- Dava!
- ???

Devamı AZ SONRA!

Ekrandaki sarışın kadın koyu renk kalemle etrafı çizilerek boyutları normalin iki katına çıkarılmış dudaklarını büze büze son sevgilisinden niye ayrıldığını anlatırken; süper maço şarkıcı yanardöner ceketinin ve tiril tiril ipek gömleğinin içinde rahatsız bir kıpırdanışla kadına hürmetinin büyük olduğunu ama kadınların bu hürmeti hakedenler ve haketmeyenler olarak ikiye ayrıldığını ve bu ikinci tür kadının insanı (yani erkeği) çileden çıkarıp şiddete sevkedebileceğini açıklarken; seksi türkücü yeni arabasını ve birçok kadının kıskanç bakışlarına hedef olan tektaş yüzüğünü bilmemne tüccarı bilmemne beyin hediye ettiğini yalanlarken; genç pop yıldızı son albümündeki hit parçanın bir yunan şarkısından arak olmadığını meçli saçlarını savura savura anlatırken ben gözümü ayırmadan televizyona bakıyordum. Aman tanrım bana ne oluyordu? Yoksa yoksa Meretti`leşiyor muydum? Yoksa ben de halktan biri mi oluyordum? Hani o yıldızların hayatlarını delice merak eden, burçlarının ne olduğunu öğremek için canlı yayında “telefon bağlantısı kuran”, mektup adreslerini bulabilmek için 900 900 bilmemkaç sıfıra para kaptıran embesillerden biri!
Ama seyrettikçe durumun daha farklı boyutları olduğunu farkettim (sonunda bu manasız seyirlere sosyolojik bir inceleme kılıfı bularak halka dahil olmaktan kurtulabilecektim belki de). Sadece yıldızların hayatı değildi ki merak edilen, sokaktaki adam da bir televizyon şahsiyetiydi. Menderes döneminden itibaren bir küçük Amerika olma hayali taşıdı Türkiye toplumu bir taraflarında. Rüya el değiştirdi, sınıf atladı, indi, çıktı, kaydı, dolandı. Son onbeş yıldır kitle iletişim araçlarında yaşanan patlama rüyayı bir anlamda gerçekleştirdi. Diyelim ki üç çocuklu dul bir kadınsınız, sevgiliniz sizi kandırıp elinizden bileziklerinizi mi aldı, buyurun kadın programı stüdyolarına; yandaki deli saraylı komşu eve kedileri mi dolduruyor, haber programınız apartmanda kedi pisliği avında; bakkal paranın üstünü eksik vermeyi alışkanlık haline mi getirdi, Saadettin Teksoy görevde! Artık içiniz rahat, kocanız dost tutarsa alimallah karıya döşediği evde kameralarla suçüstü bile yapabilirsiniz. Kahvede okey oynarken hile yapmayı huy edinen bir tanıdığınız varsa teslim ediverirsiniz ilahi medyatik adalete. Sahici burjuvalar kapalı kapılar ardında “ölçülü” yaşantılarını sürdürürken geri kalanlar ortalara dökülmüş durumda. Kameralar önünde muhafazakar orta sınıfın gözlerini yuvalarından uğratan şeyler olup bitiyor; zaten olup bitenler ortalara dökülüyor televole formatında.Peki ey sevgili milletim ne oldu sana, hani kol kırılır yen içinde kalırdı? Evet, en bi ahlakçı, muhafazakar Türk milletine ne olmuştu da herkes iştahla televizyonun karşısına geçmiş adaba mugayir olay bekliyordu?

Kimilerine göre bu, Türkiye’de Özal dönemiyle başlayan bir yozlaşmanın son safhasıydı. Tüketim toplumunun modernlik öncesi yapılarla birleştiğinde ortaya çıkardığı garabetti. Uslu çocuklar demokrasisiyle edepsiz haylazlar kapitalizminin çarpık evliliği seviyesizlik cininin çarptığı bir çocuk getirmişti dünyaya. Kimilerine göre ise ergenlik çağıydı bu: Büyüme sancıları çeken Türkiye’nin orasında burasında sivilceler olması doğaldı. Belki de adil paylaşılamayan pastanın gazabı bu. Yaşamında her türlü renkten yoksun bırakılanlar ya neon ışıklarıyla renklendirilmiş yaşamların seyrine dalıyorlar ya da kendilerinden daha kötü durumda olanların varlığıyla avunuyorlar. Bilimsel jargona itibar etmek gerekirse özel (mahrem) alandan kamusal alana çıkıyor yaşantılar. Mahremiyetin olmazsa olmazı durumundaki gizlilik bozulduğunda, haremlikten selamlığı aşıp cümle kapılarından dışarı fırlıyor artık mahrem yanı kalmayan özel yaşamlar. Bir başka boyut ise kamusal alan ile özel alan arasındaki geçiş: Kapferer’e göre dedikodu ve söylentinin genelde kadınlara atfedilmesinin nedeni oluşmuş bir birikime, bir gerçekliğe bağlı. Kadınlar kamusal alandan çok uzun süre uzak tutuldukları için yaşamın özel yani mahrem kısmında at oynatmışlar, kamusal olanı bile özel yanıyla maletmişlerdir kendilerine. Belki de toplumsal hayatını uzun süre devletin höt zötü yüzünden elleri kolları bağlı sürdüren bir toplum da aynı tepkiyi gösteriyor, bir türlü özgürce kullanamadığı kamusal alanı özel kılmaya çalışıyor. Nasıl kendi hakkındaki asli kararların kapalı kapılar ardında alındığını hissediyorsa o da başka kapıların ardını merak ediyor.
Kamusal alandan beklentileri sınırlı yurttaşlarımız için kitle iletişim araçları bir çeşit Marko Paşa görevini üstlendi. Ahmet Vardar’la başlayan bu yarı resmi şikayet ekolü gerçekte resmi anlamda hiçbir yetkisi olmayan bu figürlerin ‘olayı’ duyurmalarına ayrı bir ağırlık kazandırdı. Yani yapılan teşhir etmekti. Bu çözüme giden yolda bir adım olarak görülebilirdi. Yani resmi makamları harekete geçirmek için ortalığı velveleye vermek diye adlandırabileceğimiz bir mekanizma ortaya çıktı. “Derdini ummana dökmek” yerine Ahmet Vardar’a yazmayı tercih ediyordu artık insanlar. Daha sonra televizyon kanallarının çoğalmasıyla Saadettin Teksoylar göreve geldiler. Geçmişte vatandaş Ahmet figürüyle temsil edilen hak arama müessesi yer değiştirdi. Hâlâ böyle insanlar var. Gazeteleri belli aralıklarla çıkan bu dava açma ve hak arama şampiyonları çözüm olarak gördükleri resmi kanala yani yargıya yaptıkları sürekli başvurularla ‘yurttaşlık’ bilincinin sürekli taşıyıcıları olarak görülmekten çok ‘emekli adam kafayı bunlarla bozmuş’ diye küçümsendiler. şu anda Ahmet Vardar ekolünü de aşmış olan televizyon programları, devletle ilişkilerinde bir bürokratik çözümsüzlük batağına saplanacağından emin olan yurttaşların çare ararken akıllarına gelen ilk yer olmaya başladı. Artık kimse kimseyi mahkemeye vermekle tehdit etmiyor. ‘Seni televizyona veririm’ daha somut ve inandırıcı bir tehdit oldu. Çocukluğumuzun yemeğimizi bitirmezsek, yaramazlık yaparsak, öğle uykumuzu uyumazsak üzerimize salınacak olan öcülerinin yerini televizyon kamerası şekline girip saklanmış canavarlar aldı.
Meşruiyetlerini gazeteci olarak olayları takip edip kazananların (Ahmet Vardar örneği) yanısıra zaten tanınmış olanlar (Erkek Fato yada Savaş Ay örneği), yalnızca kameranın önünde olmakla meşru kılınanlar (Saadettin Teksoy bu tip haber programların neredeyse bir parodisi olması açısından ilginç bir örnektir) halkın umudu oldular. Takke düşüp kel göründüğünde Türk toplumunun hiç de öyle muhafazakar ve kapalı olmadığı ortaya çıktı. Genç ve güzel kadınların iyi bir hayat yaşama özlemi geçmişte filmlerde (ve haber programlarında) Soğukoluk batakhanelerinde sonuçlanırken şimdi popstar yarışmalarında ünlü olup büyük paralar kazanmalarıyla sonuçlanmaya başladı. Öte yandan yükselmiş olana herşey mubah ama beceremeyenin vay haline. Seda Sayan sevgilisiyle birlikte yaşayabilir ve hayranlık uyandırır ama bunu yapan kapı komşunuzsa ‘kötü kadın’dır. Transseksüel Bülent Ersoy ezan okuyan namazında niyazında kadın tiplemesiyle oldukça büyük bir hayran kitlesini çekebilir. Ama Pürtelaş Sokağı’nın transseksüelleri ya da travestileri ahlaki dejenerasyonun son haddini simgeler. ‘Rahmetli’ (bu söz politikacıların ağzında bir ara doğrudan Turgut Özal’ı tanımlamak için kullanılıyordu) ‘Kürt realitesi’nden bahsedince €˜vizyon sahibi’ olur da bunu yapan sol eğilimli biri içeri tıkılır. Yani başarmışsanız her şey mubah, kaybetmişseniz vay halinize. Ama tersi de olabilir. Yükseldiğiniz yerde, göz önündeyken ayağınız tökezlemeyegörsün. Ayşegül Nadir örneğin, öyle kimseyi umursamayan ’serbest’ kadını barındırmazlar buralarda mesajı verilmedi mi olayın hukuksal boyutu dışında. Bir milletvekilinin Meclis kürsüsünden bütçeye kaynak yaratılması için Bizans dönemine ait tarihi eserlerin ilgili ülkelere satışa çıkarılmasını teklif edebildiği, bir belediye başkanının kenti çevreleyen tarihi surları yıkmaktan sözedebildiği bir ülkede bir tarihi eser kaçakçısının yuhalanmasında başka sebepler aramak doğal değil midir? Velhasıl, kamusal alanda görünür olmak işin rengini her zaman değiştiriyor.
Bugün Türkiye’de, kitle iletişim araçlarının kendine özgü gelişimi söylentiye bile farklı bir tanım verebiliyor. Kapferer, söylenti, bilginin karaborsasıdır diyor. Halkın anlamak isteyip de tatmin edici resmi cevaplar alamadığı her yerde söylenti vardır. Yazar Edgar Morin’den şöyle bir alıntı yapıyor söylenti için:”Bilgi, her zaman basının, afişin hatta bildiri veya duvar yazısının dışında kulaktan kulağa dolaşır.” Türkiye gibi halkın resmi kaynaklara inanmamak için her türlü sebebinin bulunduğu bir ülkede söylentiler elbette ki resmi açıklamalardan daha hızla dolaşacaklardır. Ancak bugün özel televizyonların varlığı duruma farklı bir boyut kazandırmıştır. ‘Resmi’ olmayan bir kaynaktan haber almak bir tür güven duygusu sağladıysa da burada da parçalanmış bir gerçeklik duygusuna çarparız. Cumhuriyet gazetesi okuru için Zaman gazetesindeki haberin hiç bir inandırıcılığı olamayacağı gibi Refah Partisi’nin Bosna’ya yardım için toplanan paralan yerine ulaştırmadığını televizyonda günde beş vakit işitmek de bu partiye oy verenler için hiç bir şey ifade etmeyecektir. Refah Partisi’nin yükselişini çekemeyenler onu karalıyorlardır. Demirperde ülkeleri adı verilen Komünist rejimlerin duvarları yıkılmadan önce Sovyetler Birliği’ndeki hayata dair her olumsuz bilgi burjuvazinin iftirası değil miydi, solcular için?
Evet Kapferer’in dediği gibi paralel ya da karşı haber olarak söylenti bir karşı iktidardır. Yani kendisine verilen bilgiyle yetinmeyen ya da ona inanmayan halk kendi olasılıklarını yaratır. Ama söylentinin inanılabilirliği de kişinin durduğu tarafa bağlıdır. İslamcılar arasında yıllarca dolaşan Atatürk’ün babasının belirsiz olduğuna dair söylenti sonunda bir milletvekili tarafından alenen ortaya döküldüğünde bugüne dek resmi ideolojiyle açıktan çelişmeye pek de yanaşmayan İslami ideolojinin yeterince güç kazandığını, ‘zamanının geldiğini’ düşünüp kamunun arenasına çıkması değilse neydi? şimdi çok eski bir tarih gibi gelebilir bazılarımıza TRT’nin Cumhurbaşkanı ile başlayıp çeşitli bakanlarla devam eden açılış töreni yayınlarının dünyanın ya da Türkiye’nin dört bir yanında olup bitenlerden önce geldiği haberlerine mahkum olduğumuz günler. Hepimiz bilirdik ki, gazetelerde başsayfadan verilen bir haber TRT’de yayınlanmaya bilirdi. Çünkü, resmi söylemi zedeler ya da bizi yönetenlerin kafamızda olmasını istedikleri dünya tahayyülüne zarar verirdi. şimdi malzemeye aç medya haberin her türlüsüne açık. Bunun için de çok tabu konular dışında (kamusal alanın söylenemeyeni) resmi söylemi iplediği yok çünkü esas olan ilgi çekmek. Böylece Türkiye’nin her yanında şimdiye dek bastırılmış ya da üstü örtülü olarak yaşamasına izin verilmiş bir sürü söylem kendisine fışkıracak bir taş aralığı buluyor. Bu, insanları bazen paniğe sürüklüyor. Bugüne dek büyüklerimizin ağzında ve coğrafya, tarih, edebiyat ödevlerimizde homojen bir yapı olarak parıldayan Türk Milleti denilen şeyin aslında ne menem bir mozaik -bu tabii olumlu yüklemleri olan bir sözcük, ‘yamalı bohça’ dediğiniz anda amiyane bir anlam, ‘melting pot’ dediğiniz anda bilimsel bir ağırlıkla karşılaşıyorsunuz- olduğunu görmek bazılarında aslında olmaması gereken ayrımlar körükleniyormuş hissini yaratıyor. Mutfağımızda gönüllü olarak kabul ettiğimiz bir karışım -pideden lahmacuna, içli köfteden gözlemeye- kültürel ya da politik arenada ortaya çıktığında bir çok insanı paniğe sürüklüyor (hoş bu mutfak meselesi bile ‘istilaya uğrayan, sokakları lahmacun kokan İstanbul’dan’ şikayet edenler için sorun oldu ya!). Artık herşey söylenebiliyor, ama herkes tarafından değil. Tüm bu söylediklerim, bugün politika yapıyor olmamak için geçmiş tarihli gündemlerden hatırladığım birkaç şey, fakat önemli olan tutulduğumuz bilgi bombardımanının altında ‘gerçeğin’ hiç bir önem taşımaması. Guy Debord “gerçekten de alt üst olmuş dünyada gerçek sahtenin bir anıdır” diyor. Önemli olan bilginin hangi taraftan geldiği bilgisidir. Buna göre sorgulanmadan ya kabul ya reddedilecektir. Karşı olduğumuz bir grup söz konusuysa onlara yapılan bir suçlamanın gerçekliğini merak etmiyoruz “Yapmıştır bu herifler” deyip geçiyoruz. Sadece su üstünde görünenle ilgileniyor bize anlatılan hikayelere zaten sahip olduğumuz görüşleri pekiştiriyorsa inanıyoruz. Bırakın objektif olmayı, hikaye bizim işimize gelmiyorsa dinlemiyoruz bile. Evet tarafımızı seçmek çok önemli ama bunu gerçeği yok sayarak değil onunla her seferinde başa çıkmasını öğrenerek yapabiliriz. Tabii gerçek diye bir şeyin varlığını kabul ediyorsak.

İnsanlar da hikâyelerle düşünürler. Dünyayı hikâyelerle anlarlar. Yeni olaylar ve sorunlar daha önce yaşanmış olanlara başvurularak anlaşılırlar ve başkalarına hikâyeler kullanılarak anlatılırlar. İnsanlar arasındaki sorun ve ilişkileri, bu durumları temsil eden hikâyeler yoluyla anlarız. Bilimadamlarının yeni sorunlarla başa çıkmak için kullandıkları belirli bilimsel başarı ve başarısızlık hikâyeleri vardır. Tarihçilerin dünyayı anladıkları ve açıkladıkları meşhur hikâyeleri vardır. Hikâyeler insanın düşünme sürecinde çok temel unsurlardır. Ama insanlar hikâyeleri düşünmekten kaçınmak için de kullanır. Bu iki ifade çelişkili değil mi? İnsan zekâsının temeli olan mekanizmaların kopya edilmesi neredeyse olanaksız olacak kadar karmaşık olduklarını öne sürmek gibi bir tuzağa düşmek istemem. Burada ifade ettiğim hikâye temelli anlayışın önermelerinden biri insan aklının, yapay zekâ araştırmacılarının kabul etmek istediklerinden çok daha basit olduğudur. Zekânın üçüncü boyutu kavrayıştır. Bu sayede eski hikâyeleri yeni hikâyelere bağlayabiliriz. Bazı insanlar bir adım daha öteye geçmiştir; onlar ilişkilendirebilecekleri eski bir hikâye olmasa da yeni bir hikâyenin ne demek isteyebileceğini hesap edebilirler. Çünkü anlaşılamaz olan veriler arasında nasıl bir tutarlılık keşfedebileceklerini öğrenmişlerdir.
Zeki olmanın bir anlamı da başkalarının hareketlerinin ne anlama geldiğini hesaplamaktır. Tıpkı briçte rakibin hamlesini anlamak gibi. Hayvanlar bilinmeyen herşeyi potansiyel bir tehdit olarak algılarlar. Belki çok zekice değil ama filleri uzak tutmak için etrafına patlamış mısır döken adamın dediği gibi, “Gördünüz mü, işe yaradı.” Gazeteler geçenlerde uçak kazasında ölenlerin yakınlarıyla anlaşma sağlamaya çalışan bir Japon Hava Yolları görevlisinin felaketi affettirmek için kendini öldürdüğünü yazdı. Japon Hava Yollarında görevli 59 yaşındaki bir idarecinin kendini boynundan ve boğazından bıçakladığı bildirildi. İdarecinin “özrümü hayatımla sunuyorum” diyen bir not bıraktığını söylendi. Bu adamın hareketleri anlamlı mıdır? Bazı kültürlerde evet bazılarındaysa hayır.
Gördüklerinizi ve duyduklarınızı yorumlamak kurulu normlara başvurarak olur. O halde zeki olmak alışılmadık davranışları, onları anlaşılır kılan bir içerikte yorumlayabilmek üzere birbirinden farklı geniş bir normlar dizisini bilmekle ilgilidir. Zekâ başka birinin hareketinin hangi planın parçası olabileceğini, bu planın hangi amaca varmak üzere hazırlandığını ve eğer bir amaç varsa bu amacın aktörün hangi inancıyla açıklanabileceğini sorgulamakla ilgilidir (ki briç de tam olarak böyle oynanır). Diyelim sorguladınız, yorumladınız ve anladınız; karşı karşıya olduğunuz bu “plan” zihninizde tüm ayrıntılarıyla net bir biçimde belirdi. Peki herşey bu kadar mı? Peki ya eylem yani sizin hamleniz? Plan karşısında takınacağınız hareket tarzı, eylem, zeka gerektiriyor mu? Cevabınız “tabi ki evet” ise bir de şöyle sorayım: Ya zeka, hiçbir eyleme girişmemeyi, tepkisiz kalmanızı söylüyorsa? Tepki vermek aptallık olacaksa? İşte o zaman herkesin zeki geçindiği bir oyunda aptal olmanın ayırt edici bir şey olduğunu düşünüp avunmak gerekir.
Hayat hakkaten briçe benzer. Briçte aslolan kağıtların anlattığı hikayeyi anlamak, kendini doğru anlatmak, karşındaki doğru yorumlamaktır. Anlamak için emek harcamak, doğru anlatmak için dürüst olmak, yorumlamak için ise zeka gerekir. Ve bu oyunu ancak böyle oynarsanız keyif verir, sonuçta kazanan siz olmasanız bile.
İyi oyunculara sevgilerimle…

*Ahmet Altan’ın Sudaki İz adlı romanının kahramanlarından biri, öncü devrimci umutları için gecekondu mahallesine yerleşmiş bir küçük burjuva kadını yılbaşı gecesinde komşusuna giderken elindeki hindiyi çamura düşürdüğünde birden -gerçeğin (!) farkına varıverir. Devrim falan olmayacaktır!

SaatleriAyarlama Enstitüsü,
Ahmet Hamdi Tanpınar

Tam bir yıl geçmiş bu sayfaya birşeyler karalamayalı. Uzun zaman! Peki ama nedir zaman? Sıfır meridyenini, Greenwich’i hepimiz ilkokuldan hatırlarız. En az dünyayı ortasından ikiye bölen ekvator kadar tuhaf gelen bu yer, içinde uzun beyaz sakallı, ermişle bilgin arası yaşlı, sevimli bir amcanın yaşadığı, okyanusun ortasında bir kuleyi çağrıştırmıştır bana. Kaygı da duymuşumdur bir yandan, “ya birgün şaşırır ya da uyuyakalırsa” diye. Unuttuğu, şaşırdığı pek olmadı ama ben bu çocuksu kaygıları ve yaşlı amcayı çoktan kendi haline bıraktım. İlk saatimi bir doğum günümde aldım. Japon, Kore malı elektronik, pilli saatler henüz Tahtakale’ye düşmemiş olacaklardı ki ana-babalar çocuklarına saat almak için doğumgünlerini vesile ediyorlardı. Erkekler biraz daha şanslıydı; saat-bisiklet orta sınıfın sünnet klasiklerindendi nerdeyse. Sonra, çocuk bileklere büyük gelen saati özenle gösteren poz poz fotoğraflar girdi aile albümlerine. Toplumsal albümümüzün de aşağı kalır yanı yok hani; kimbilir Abdülhamit ne hesaplarla dikmişti Anadolu’nun dört bir yanına o saat kulelerini. Önüne geçip fotoğraflar çektirmemiz için biraz, biraz da kartpostal olsun diye elegüne karşı. Bir de buluşmalar vardır, saat kulesinin önünde. Koordinatları bu kadar boyutlu başka bir yer de pek bulamazsınız herhalde. Hem buluşmak biraz da şehirli işi madem, biz her zamanki yerde çiçek ve öpücüklerle hazır olalım - tabii saatinde. Bu tembih sözü, aşağı-yukarı benzer anlam ve değerlerin bahçesinde geziniyorsak, kısacası aynı kültürdensek anlamlı. Yoksa, iki Afganlı kardeşin bir zamanlar Kabil’de seneler senesi birbirlerini beklediklerini okumuştum; sözleşmişler. Ayrıca, iki Farisi de bilmem kaçıncı sözleşmelerinde buluştuklarında hiçde şaşırmıyorlarmış. Eh ne diyelim; sabrın sermayesinde zaman; o da “bol” olunca insan ilişkileri böyle renklenebiliyor işte.
Zaman, bizim yaptığımız gibi, ölçülür, biriktirilir, harcanır, kazanılır birşey mi acaba? Daha doğrusu, ne zamandır dışımızda, bizden ayrı bizi belirleyen bir zaman olgusu var? Sanırım insanlar (Batı’da) tarlalarından kopup, ay baladlara, nostaljik kilise canları da romantik değerlerine kavuştuğunda, saatler çoktan yaşlı amcanınkine ayarlanmıştı. Üstelik bu yaşlı amcanın bir İngiliz tüccar sülalesinden gelmesinin de pek rastlantısal yanı yok elbet. Ha, bir de Pueblo yerlisi var. O kule ihalesini kazanamamıştı, aslında çok belli ki katılmamıştı. şimdi kulede bir Pueblo yerlisini düşünebiliyor musunuz? Pueblo yerlilerinin başlangıç saati “herşey tamam olunca” olan yeni yıl dansları varmış. Antropolog Edward HaH’ı bu dansı izlemesi için kabul etmişler, ancak HaH’ın saatlerce sabırla dansı beklemesi gerekmiş; üstelik herşey, ona göre, başından beri tamamken. Düşünün bir kez. Eş-dost-akraba yılbaşı kutlaması için toplanmışsınız diyelim. Kilolarınızı düşünmeden yiyorsunuz, iyice kaptırmış olanlar süslenmiş çamın etrafında toplaşıyor. Yeniyıl şarkıları söyleniyor, Opel talihlisini buluyor, ışıkları söndürüp bekliyorsunuz; gelmiyor. Programlar bitiyor, yemeğiniz, daha kötüsü sabrınız tükeniyor ve saatler hâlâ “geceyarısını göstermiyor”. “Hayır” diyor kulenin efendisi Pueblo yerlisi, “henüz herşey tamam değil”. Ve siz sızıyor ya da telefon hatlarını, bildiğiniz en yetkili makama “bu ne rezalet!” demek için meşgul ederken “yeni yıl geliyor”… E artık böyle gelen yeni yıldan görülecek hayrı sormuyorum. Kule istihdamında yaşlı İngiliz amcayı mı, yoksa Pueblo yerlisini mi tercih ederdiniz bilemem ama, görünen o ki Batı’nın zaman anlayışı Doğu’nınkinden oldukça farklıdır. Batı’da zaman, üzerinde yürünen bir yol gibi, tüketilen birşeydir. “Boş zaman” da Batı yaşam kalıplarından türemiş bir kavram. Herneyse, siz ister üzümlerin rengi değiştiğinde, isterse fındık başladığında doğmuş olanlardan olun, ama memlekete mektup yazarken, eminim tarih atıyorsunuz artık. Nasıl? Artık mektup zamanı da mı geçti? Sorsalar, belki de bir Tiv yerlisini (Batı Afrika) tercih ederdiniz. Zamanı kapsül gibi yaşayan insanları… ziyaret, yemek, iş zamanları hep ayrı ve iki iş birarada asla yapılamıyor. Mesela Pazartesi ürünlerin en yakın pazarda satıldığı gün. Ürünler satılmadıkça Pazartesi bitmiyor, pazartesi bitmedikce de Salı gelmiyor.

Kültürler arası “zaman” farkı belli ki meridyen hesabından daha karışık ama biz artık kolumuzdaki saatin dünyanın heryerinde ‘bir’ anlamı olduğunu biliyoruz. Günde sekiz saat çalışmanın kalıpladığı iş yaşamında iç zamanın, psikolojik zamanın, soykütüğünüzün hükmü yok. Siz ister sabah ezanıyla, ister kedinizin ısrarlı miyavlamalarıyla uyanın, geçiminizi belli saatlerde açılıp kapanan kapılardan geçerek sağladığınız kesin. Hem artık herkes çok çalışmak zorunda! Nasıl deniyor… “zamana karşı koşuyorum”. Ama, nereye? Araba taksidi için, beyaz eşya için, yazlık için, tatil için, çocukların okul masrafları için… ve daha birçok günlük yaşam nesnesi için herkes çok çalışıp çok tüketmek istiyor. Ancak, gözden kaçan birşey var, o da bu nesnelerin sonsuz, kullanmak için gereken zamanınsa sınırlı olduğu. Kullanıma giren her yeni nesne daha önce edinilen bir başka nesnenin kullanım zamanını azaltacaktır. Tabii, “varsın azaltsın” denebilir. Ayrıca, mirasyedilerin konu dışı olduğunu, bilmem belirtmeli miyim? şehir yaşantımızın ayrılmaz ayrıntılarından biri de kalabalık mekanlar. Haftanın ancak belli bir zamanını “sosyal yaşama” ayırabiliyorsanız bunu ençok sayıda insanla gerçekleştirebilir, toplantılara gidebilirsiniz. Böylece hem pek çok tanıdık edinir, edindiklerinizi tazeler ve hesabı da uzun vadede kredi kartınızın dost hanesinden düşebilirsiniz. (Kredi kartınızın olmadığını söylemeyin… dostunuz elbette vardır.) Düşlerinizi, fantezilerinizi bilemem ama bunlara gittikçe daha az zaman ayırabildiğinizi biliyorum (Dergilerden, dedikodulardan). Romantik aşkların zamana karşı durumunu gözden geçirebileceğimiz duyarlıkta bir paragrafta olmadığımın bilinciyle yaşanası aşkların seyrelmesine - izninizle- iç geçiriyorum. Zira, şu sıra siz de bu yazıdan iç geçiriyor, büyük insan resimleriyle dolu ofset bir dergi karıştırmayı, kahvenizi yudumlarken teyid edilmiş yaşam tarzınızın keyfini çıkarmayı istiyor olabilirsiniz. Hem, ben de bu yazıyı bir kahvelik tasarlamıştım; kahvenizi soğutmak istemem. Çok da zaman kaybettirmiyim size. uzun sözün kısası ben yine zaman zaman burda olacağım. Beklerim…

Seğmenler oyunlarla coşkuyla
Atamı konuk etti Ankara
Kadın kız çoluk çocuk umutla
Kara kıştan girdik bahara.

Bu bahar neler gösterecek?
Bu çiçekler kimin için açıyor?
Gönlümdeki inanca en büyük destek
Kemal Paşam meclisimi açıyor.

diye devam ediyor şiir. İlkokul beşteyken 23 Nisan bayramı münasebetiyle düzenlenen bir yarışma için yazmışım, sonra da ödülüyle birlikte anneme hediye etmişim. O ise saklamış bunca sene, yılbaşında bana hediye etti (anlayacağınız bu yılbaşı biraz geçiştirildim) Kirli çıkıdır benim annem, bazen sandığının dibinde tarihi vesikalar falan sakladığından şüpheleniyorum. Gerçi bir ara sıkıştırmıştım, seksen ihtilaline ilişkin belgeler var mı elinde diye. Ama maalesef konuşturamadım. Yine de şüphelerim var, ne de olsa olayların en ağdalı döneminde baba evinin çatısında eylemcileri gizlemiş, yedirmiş, içirmiş€¦ Annemden aldığım yılbaşı hediyesi dedim de aklıma Hal SIROWITZ`in Annem Diyor Ki kitabı geldi. İşte size kitaptan birkaç kısa alıntı:

“Baban yılbaşı için sana ne hediye aldığını bilmiyor olabilir, dedi Annem, ama bu bir şey almadığı anlamına gelmez. Mağazaya gitmeden aldı baban hediyeni, bana para verdi, ben gittim. Yani hediye üzerinde eşit haklara sahip. Yarısı onun. Doğrudur, mağazayı karış karış dolaşıp rafta kalan son kovboy tabancasını, hem de benim cüssemin iki misli bir kadının da göz koyduğu kovboy tabancasını, bir hamleyle kapıp, arkasından kasa kuyruğunda beklemiş değil baban. Bunların hiçbirisini yapmadı gerçekten de. Öyleyse yeni tabancanı niye benim üzerimde deniyorsun hep, biraz da ona nişan alsana.”
“Yağmur yağarken denize girme sakın, dedi Annem. Suya yıldırım düşebilir, felç olursun. Bitkisel gıdaları sevmiyorsun, bak. Birde ömrünü bitkisel hayatta geçirdiğini düşün”
“Sütünü içerken, dedi Annem, bu bardağı da kırma sakın. Musa, On Emir tabletlerini kırdığında, yenilerini almak için koca bir dağı bir daha tırmanmak zorunda kalmamıştı sadece, Vaat Edilmiş Topraklar`a gidişini geciktirerek cezalandırmıştı onu Tanrı. Aslında belki de kâğıt bardak vermeliyim sana, cam bardak kullandırmamalıyım. Ama işte dua et ki Tanrı`dan bile daha iyiyim.”
İşte böyle kopuk annelerde var, neyse ki benimki onlardan biri değil. Geçenlerde sinemaya gittim annemle. 2004`ün -zannımca- en iyi filmini kaçırmasına gönlüm razı olmadı: KARPUZ KABUğUNDAN GEMİLER YAPMAK. “Herkesin bir hayali vardır, gerçekleştiremeyeceğini bildiği ama yine de uğruna tüm hayatını adadığı; işte bu hüznün başlangıcıdır” der Hemingway. Sanırım bu filmi en iyi bu sıfat tanımlıyor anne: hüzün, dedim. Madem bu seni hüzünlendiriyor, sen niye hep olmayacak şeyler istiyorsun, dedi. Bilmem, belki ben istediğim sürece hiçbir şey imkânsız değildir, dedim ama bir yandan da bu soru aklımda takılı kaldı. Peki, sen ne zaman olmazları istemekten vazgeçmiştin, dedim (biraz da iğnelediğimi sanarak). Babanı tanıdığımda, dedi€¦Keşke annemin sandığının derinlerine sızabilsem de size babamın anneme yazdıklarını aktarabilsem. Nazım Hikmet`in Piraye`ye yazdıkları ile ilk sırayı paylaşır o mektuplar benim “en güzel aşk mektupları” listemde. Bu yazı -televole kıvamına gelip magazinleşmeden- Nazım Hikmet`ten bir şiirle bitireyim:

Hasret

Yüz yıl oldu yüzünü görmeyeli,
belini sarmayalı,
gözünün içinde durmayalı,
aklının aydınlığŸına sorular sormayalı,
dokunmayalı sıcaklığŸına karnının.

Yüz yıldır bekliyor beni
bir şehirde bir kadın.

Aynı daldaydık, aynı daldaydık.
Aynı daldan düşüp ayrıldık.
Aramızda yüz yıllık zaman,
yol yüz yıllık.

Yüz yıldır alacakaranlıkta
koşuyorum ardından.
06.07.1959

Daha fazlasını okumak isterseniz burdan buyurun:

Piraye İçin Yazılmış Saat 21 şžiirleri
Ne güzel şey hatırlamak seni :
ölüm ve zafer haberleri içinden,
hapiste
ve yaşım kırkı geçmiş iken…

Ne güzel şey hatırlamak seni :
bir mavi kumaşın üstünde unutulmuş olan elin
ve saçlarında
vakur yumuşaklığŸı canımın içi İstanbul toprağŸının…
İçimde ikinci bir insan gibidir
seni sevmek saadeti…
Parmakların ucunda kalan kokusu sardunya yaprağŸının,
güneşli bir rahatlık
ve etin daveti :
kıpkızıl çizgilerle bölünmüş
sıcak
koyu bir karanlık…

Ne güzel şey hatırlamak seni,
yazmak sana dair,
hapiste sırtüstü yatıp seni düşünmek :
filânca gün, falanca yerde söylediğŸin söz,
kendisi değŸil
edasındaki dünya…

Ne güzel şey hatırlamak seni.
Sana tahtadan bir şeyler oymalıyım yine :
bir çekmece
bir yüzük,
ve üç metre kadar ince ipekli dokumalıyım.
Ve hemen
fırlayarak yerimden
penceremde demirlere yapışarak
hürriyetin sütbeyaz maviliğŸine
sana yazdıklarımı bağŸıra bağŸıra okumalıyım…

Ne güzel şey hatırlamak seni :
ölüm ve zafer haberleri içinden,
hapiste
ve yaşım kırkı geçmiş iken…

Piraye İçin Yazılmış Saat 21 şžiirleri - 1 Ekim 1945

DağŸın üstünde :
akşam güneşiyle yüklü olan bir bulut var dağŸın üstünde.
Bugün de :
sensiz, yani yarı yarıya dünyasız geçti bugün de.
Birazdan açar
kırmızı kırmızı :
gecesefaları birazdan açar kırmızı kırmızı.
Taşır havamızda sessiz, cesur kanatlar
vatandan ayrılığŸa benzeyen ayrılığŸımızı…

Piraye İçin Yazılmış Saat 21 şžiirleri - 10 Ekim 1945
Gözlerine bakarken
güneşli bir toprak kokusu vuruyor başıma,
bir buğŸday tarlasında, ekinlerin içinde kayboluyorum…
Yeşil pırıltılarla uçsuz bucaksız bir uçurum,
durup dinlenmeden değŸişen ebedÜ® madde gibi gözlerin :
sırrını her gün bir parça veren
fakat hiçbir zaman

Piraye İçin Yazılmış Saat 21 şžiirleri - 22 Eylül 1945

Kitap okurum :
içinde sen varsın,
şarkı dinlerim :
içinde sen.
Oturdum ekmeğŸimi yerim :
karşımda sen oturursun,
çalışırım :
karşımda sen.
Sen ki, her yerde «hâzırı nâzır»ımsın,
konuşamayız seninle,
duyamayız sesini birbirimizin :
sen benim sekiz yıldır dul karımsın…

Kimileri Promethe`ye soyunup, Brütüs`ü oynar.
Kimileri oyunu baştan bozar, Pavese gibi, Zweig ya da Tezer Özlü gibi,
Hiçbir rolü olmayan Selim Işık gibi
Yaşam hiçbir rolüne uymaz onun. Belki de bu nedenle durmadan oynar ve oyunlarla yaşar. Ölüme karşı bir manifesto, bir başkaldırıdır onun oyunları. Otobüste oynar, konuşarak oynar, yazarak oynar. Hatta öldükten sonra Turgut Özben`le oynar.
Her uzandığı elde kendini kucaklama talihsizliğine uğrayan bütün sepya kahramanları gibi. Sirenlerin sesi de yoktur yaralarını iyi edecek.
O, zaten dünyaya ateşi getirmek için değil, ateşin ta kendisi olmak için gelmiştir.
Tükenmeden yanan çırası, yürekten ve sevgiden oluşmuş bir ateş.
Sevgi sözcüğünü her çağda yılışık ağızlarda, günlük konuşma dilinin reklâm çığlığı olmaktan kurtaranların soyundan gelir.
Sinarit Baba gibi, sonunu görenlerin ama korkmayanların soyundan.
Hiç denenmemişlere inanır. Çünkü ayağının biri Karamazoflara, diğeri Amok Koşucularına uzanır.
Oyunlarda ölenleri, oyunlarla yaşayanlarda dile getirir.
Kendi ölümünü oynarYaşayarakKader sözcüğüne gerçek anlamını yükler.
Sınırsızlığın sınırlarını zorladığı yerde tek bir gerçek vardır: Kendisi.
Böyle varolduğuna kızan ama başka türlü olmanın imkânsızlığına ulaşmış `yeni insan`dır o.
Sonuçta bu dünyayı reddetmediği için, kendini bu dünyaya reddettirir.
Bu en görkemli oyunudur.
Sevgili Oğuz Atay, günlüklerinde `bana bunu da yaptınız` derken ne kadar suçsuzdur.
İnsanı suçsuz kılan tek şey başka bir insana inanmasıdır.
Ya inanılacak insan yoksa? O zaman kendi varlığı bir oyundan başka nedir ki?
Hamlet`i delirten oyunHamlet`i oyunlaştıran delilik.
Belki son anda annesinin ona inanmasıyla intihar yerine cinayetlerle son bulur Hamlet`in oyunu. Ama Hamlet, babasının öldürüldüğü gün intihar etmiştir zaten. Selim Işık da kendisini tanıdığı gün
Başka çıkış yolu var mıdır? Oyunlarla yaşamaktan başka
Kırk bir döşek altındaki bezelye tanesinden rahatsız olan prensesler çağı belki yalnızca masallarda varoldu. Ama ben prensesler gibi büyütüldüğüm yıllarda işte onun kitaplarından öğrendim oyunları, öğrendiklerimden rahatsız oldum.
Sonuçta bana da kendi oyunumu yazmak ve seyretmek kalıyor, ölümüne oynayarak.
Oğuz Atay bir 21 aralık gecesi kapamış gözlerini. Fenalaşmasının ardından arkadaşlarına son sözleri `sevinmeyin daha ölmedim` olmuş. İstese de ölemeyecek ya işte ben buna seviniyorum…

Sanatçılar ve maharet sahipleri arasında en şanssız olanlar ilüzyonistlerdir herhalde. Onlar kadar hakkı verilmemiş bir sanat erbabı var mı? Hokkabazlık yapmak neden bir iltifat değil? Belki de en dürüst onlar olduğu için ketenpereye geliyorlar. Aslında tüm sanatların ve hatta teknolojinin yaratma yöntemi olan ilüzyon ya da yanılsama, ilüzyonistler tarafından açık açık “biz gözünüzü bağlıyoruz, aslında bunlar birer yanılsama, sizi yanıltıyoruz” teması ile icra edildiği için, onlar insanlığın kendisine şeref madalyaları olarak seçtiği sanat dallarının dışında, bir eğlence gösterisinin en çok da çocukları eğlendiren kısmına itilmişlerdir.
Kim bilir belki bu bakış açısı da bir göz yanılgısı. Aynen Dali`nin şu yukardaki resminde olduğu gibi. Bakan bir göz köle pazarına üzülürken, bir başka göz -ki bu ikinci bir bakış da olabilir- Voltaire`in büstünde aydınlanma çağını hatırlıyor ve her ikisi de neden resmin adının “köle pazarında gözden kaybolan Voltaire büstü” olduğuna anlam veremiyor.
İtiraf etmeliyim ki kafamı toplayamadım; resmin bende ülke gündemini çağrıştıran temasına değinip (köle pazarına bakış=ülkenin iç gerçekleri, Voltare`in gölgesinde aydınlanma çağına bakış= AB`ne üyelik kapısından muasır medeniyet özlemi), sonucu ilüzyonistlere (politikacılar) bağlıyacaktım. Ama içimden gelmedi. İyisi mi ben buraya içimden gelenleri karalayıp huzurlarınızdan ayrılayım.

Aslında tek kelime yazmak istemiyorum
Çünkü sen karakalemimsin
Ve gözlerimin altına bir parmak yerleştirip
Üstünden geçecek tuzlu bir damlayı dindiremeyecek kadar
Uzakta gibisin

işte size geçmişimden birkaç satır, tek bir kelimesini bile değiştirmeden aktarıyorum.Zamanın birinde çok sevdiğim kuzenime yazdığım mektuplardan biri. Bunlara hak ettiğinden fazla anlam yüklemiş olmalı ki saklamış bunca zaman. Özellikle bunu seçmiş olmamın sebebi ise tarihi. Tam 10 yıl geçmiş üstünden. Acaba diyorum kendi kendime, acaba 10 yıl sonra da bu siteye yazdıklarımı okuyup komik mi bulacağım? Eğer okumaya değer bulursanız lütfen derhal -bir daha hatırlanmamak üzere- silin hafızanızdan. Çünkü ben hatırladıkça çok gülüyorum kendime. Arkama bakıyorum, küçük bir kız görüyorum, kendini aşmak için çabalayıp duran, hâlâ da kendiyle didişmesi bitmemiş bir kız… Arkama bakıyorum, okulumu görüyorum, verdiğimden daha fazlasını aldığım, her anını dolu dolu yaşadığım yer. Arkama bakıyorum Ağbimi görüyorum, her zaman dağlar gibi sırtımı dayadığım, omzunda ağladığım Ağbimi. İyi ki okumuşum, iyi ki yazmışım, iyi ki varsın Ağbi…

17.12.1994
Cumartesi
Sevgili Ağbiciğim,
Herşeyden önce şunu belirteyim, yarım saat önce 2,5 saat süren bir sınavdan çıktım ve 13 sayfalık essay yazdım. Bu sebeple eğer cümlelerimi toparlayamazsam beni bağışla. Dün senin telefonundan sonra sabaha kadar okudum, zaten son iki haftadır sadece bir dersin sınavına hazırlanıyorum. Artık gözlerimi açamıyorum, battığını hissediyorum. Telefonda da söylediğim gibi (derslerimin dışında) her şey çok iyi. Topluluğumuzun faaliyetleri ile haşır neşir oluyoruz. Dış Politika ve Uluslararası İlişkiler Topluluğu`nun yayın organı olarak bir dergi çıkarmaya çalışıyoruz. Son iki aydır gündemimizin ilk maddesini oluşturuyor. Tek hedefimiz akademik nitelikli, bilimsel ve benzerlerinden farklı olarak güncel olması. Bakalım ne kadar başarılı olacağız Bölüm, fakülte veya üniversitenin hiçbir bölümü bizi finanse etmediği için çok zorlanıyoruz. Henüz tek bir sayı bile çıkaramamış bir dergiye kimse reklâm vermeyi istemiyor. Herhangi politik bir ismin veya kuruluşun katkısı olmaksızın kendi yağımızla kavruluyoruz. Sırf bu konuda dahi sayfalarca yazılacak şey olduğundan bunu burada kesiyorum. Bu arada son iki gündür sularımız kesiliyor (sıcak sular yani) dün insanlar sokaklara döküldüler. Rektörün arabası havalara kalktı kalktı indi Daha insanlar sokaktayken sıcak sular akmaya başladı. Tabi insanlar hızlarını alamamışlardı. Bu sefer eylem yurt ücretleri konusuna çevrildiBu gece ise çok daha planlı bir eylem yapılacak. Burada yaşamayı seviyorum.
Bu dönem İngilizce dışında A History of the Modern World, International Politics I, Introduction to Law, Computer, Enlightenment and Development of Social Science ve Economics alıyorum. Aslında ben olayı en başından itibaren ipleri sıkı tutarak götürmeye kararlıydım. Ama Kasım ayı içerisinde çok büyük bir organizasyonla tanışma kokteyli düzenledik. Bütün büyükelçiliklerden büyükelçi düzeyinde katılımlar oldu. Gazeteciler, yazarlar, diğer üniversitelerin uluslararası ilişkiler bölümü bölüm başkanları, proflar ve bizimkilerden oluşan çok zengin bir kadroyu misafir ettik. Tüm bunları sadece 11 kişi üstlendi. Sırf bir büyükelçiden “gelirim” sözü almak için 3 saat kapısında beklediğimizi, bu kadar insanın masraflarını karşılamak için (bilet alanların omuzlarına yüklenmeden) para bulmak amacıyla haftalarca dövündüğümüzü söylersem sanırım neden diğer taraftan derslerimin aksadığını anlatmış olurum. Ama şunu söyleyeyim ki burada olmaktan çok zevk alıyorum. Her ne kadar insanlar böyle düşünmese de ben önümdeki 15 günde pek çok şeyi toparlayabileceğimi biliyorum (ben beni bilirim), inanıyorum.
şimdi başını daha fazla ağrıtmadan sadede geleyim. Telefonda da söylediğim gibi sömestr tatilinde yapabileceğim ve bana faydası dokunacak bir işte çalışmak istiyorum. Öncelikli tercihim gazetecilik alanında. Telefonda düzeltme fırsatı bulamadığım iki konuyu belirteyim: Birincisi “tercüme yaparım, fotokopi çekerim, çay kahve yaparım, ayak işlerine bakarım” kısmı şakaydı. Tamam, o ortamda olmak istiyorum, amacım o, ama bunları yaparak değil. Genel yayın yönetmeni, sorumlu müdür, yayın koordinatörü veya yazı işleri müdürü (falan) olmak da istemiyorum (çok mütevaziyimdir) Benim istediğim bunların asistanı, yardımcısı gibi bir konumSeni temin ederim ki bunların yanında bir ay bile çalıştıktan sonra yaz tatilinde de onlarla çalışmamı teklif edecekler. Bu işin benim için ne kadar çok önemli olduğunu söylememe sanırım gerek yok. Burada böylesine hızlı bir hayata alıştıktan sonra Sivas`ta verimsiz bir ay geçirmek beni çıldırtır. İkinci konu da ücret. Çalışmak dediğimde sadece çalışmayı kastediyorum. Hiçbir şekilde bir ücret talebim veya amacım yok. Zaten yanlarında çalıştığım insanlara benim para ödemem gerekir eğer bana kazandıracaklarını düşünürsek. Zaten burada da çalışıyorum. Bir yılımı aldı ama nihayet insanları ikna ettim ve Meclis`te Arşiv ve Kütüphane bölümünde kadrosuz olarak bir iş kopardım. Cuma öğleden sonra, hafta sonları ve Çarşamba sabahları gidiyorum. Ordan da aldığım bir ücret yok. Mastır yapan öğrenciler, milletvekilleri danışmanları, milletvekilleri harıl harıl çalışıyorlar. Her defasında biri yardımımı istiyor, her defasında yeni birileriyle tanışıyorum. Açık cevabını ve uzun mektubunu en kısa zamanda bekliyorum. Umarım bunu yaparak seni zor duruma düşürmemişimdir. Eğer gerçekleşmezse hiç üzülme, lütfen. Ben buralarda yapacak bir şey bulurum (Bir ekleme yapayım: şehir konusunda da tercihim İstanbul) Bütün sevdiklerime selamlarımı ilet. Seni, Can Ablamı ve Egecan`ı kucaklıyorum. Hepinizi çok seviyorum.

Bir başka ilginç isim meselesi de “takılan isimler” değil de eksiltilen isimlerdir. Bunlardan en dürüstü Tarık Dursun K. herhalde. Kakınç soyadını K. diye kısaltmakla yetinmiş. Fakat Havva Pınar Kür’ün Havva ismini hokus pokus yok etmesi, Oktay Rıfat’ın “Horozcu” soyadını yok sayması, Alpay Nazikoğlunun sadece isim olarak kalması bayağı bayağı eksiltilen isimlerdir. Eh, haksız da değil Alpay, düşünsenize radyo da şöyle bir anons: “Evet sevgili dinleyiciler, şimdi de III. şahsın şiiri’ni Alpay Nazikoğlu’ndan dinliyoruz.” Ne yapalım hayat böyle, isim, imaj önemli. Bunu kavramak önemli. şimdi size bir soru: Attila İlhan`ın şoför Nebahat`a taktığı ismi biliyor musunuz? Biliyorsanız bana yazın, sizi süpriz hediyeler bekliyor.
Bu arada isimler konulu bir yazı yazdım ama yazıya bir isim koyamadım iyi mi? Madem başlık atarak başlayamadım, bari bir şiirle kapatayım…

HERşEYİ BİRDEN İSTEMEK
o kitabı da okudum bitirdim
hani o genç kızın beni unuttuğu
bir ara fena halde fikrindeydim
dudağındaki nem gözündeki buğu

durmadan hayal değiştiriyorduk
çetrefil bir hayat herkesin korktuğu
kaderlerimiz kalındı sevinçlerimiz çabuk
yaşamadan dağılıyor yarısından çoğu

erteleyip durduk suç ortalığımızı
asıl mutluluğun içinde bulunduğu
bazı ben yalnıştım o yalnıştı bazı
çünkü gecikmenin ağır yorgunluğu

yanıldığımız herşeyi birden istemekti
isteği gerçekleştirmez isteğin yoğunluğu
ihtiyaç başka bir boyuta geçmekti
devreden çıkarıp gereksiz sorumluluğu

tekrar loş yalnızlıkların en dibindeyim
sararmış yaprakların usulca savrulduğu
köprüler yıkıldı artık kendimleyim
parmak uçlarımda ölümün soğukluğu

Attila İLHAN